Wilde planten in Nederland en België

Nederlandse namen

A

B

C

D

E

F

G

H

I

J

K

L

M

N

O

P

R

S

T

U

V

W

Z

Knolsteenbreek - Haarlems klokkenspel - Saxifraga granulata

Andere namen

Frysk: Stienbrekker, Haarlimmer klokkespul

English: Meadow Saxifrage

Français: Saxifrage granulé

Deutsch: Knöllchensteinbrech, Körner-Steinbrech

Verouderde of andere namen: Haarlemmer klokkenspel

Classificatie

Klasse: Spermatopsida

Orde: Saxifragales

Familie: Saxifragaceae (Steenbreekfamilie)

Geslacht: Saxifraga (Steenbreek)

Soort: Saxifraga granulata

Naamgeving (Etymologie): Saxifraga komt van het Latijnse saxum (rots) en frangere (breken). Veel soorten groeien in scheuren en spleten van rotsen en men meende dat de planten het gesteente tijdens de groei had laten barsten. Granulata betekent met korreltjes en be betekenis van plena is dubbele bloem.

Opmerking: Haarlems klokkenspel (Saxifraga granulata var. plena) is een gekweekte vorm met gevulde bloemen van Knolsteenbreek.

Beschrijving (Klik op een afbeelding om te vergroten).

Levensduur: Overblijvend.

Plantvorm: Kruid.

Winterknoppen: Hemikryptofyt.

Bloeimaanden: Mei en juni.

Afmeting: 15-60 cm.Knolsteenbreek


Klaas Dijkstra -
CC BY-NC-SA 3.0 NL


Klaas Dijkstra -
CC BY-NC-SA 3.0 NL


Klaas Dijkstra -
CC BY-NC-SA 3.0 NL


Christian Fischer -
CC BY-SA 3.0

Haarlems klokkenspel

© Willem Braam - verspreidingsatlas.nl


© Hinko Talsma -
CC-BY-NC-SA-3.0


© Jan Ligtenberg -
CC BY 3.0


© Marc Budding -
CC BY-NC-ND 3.0

Wortels: Aan de stengelvoet groeien knolletjes, die net boven of soms net onder de grond zitten.


© Willem Braam - verspreidingsatlas.nl


herbariaunited.org


herbariaunited.org


herbariaunited.org

Stengels: De rechtopstaande stengels zijn enigszins kleverig door klierharen. Bovenaan zijn ze vertakt.

Knolsteenbreek


Klaas Dijkstra -
CC BY-NC-SA 3.0 NL


Stefan.lefnaer -
CC BY-SA 3.0 at


Klaas Dijkstra -
CC BY-NC-SA 3.0 NL


Andrea Moro - dryades.units.it/cercapiante -
CC BY-SA 4.0

Haarlems klokkenspel

© Martin Bunnik - verspreidingsatlas.nl


© J. Dolstra -
CC-BY-NC-SA-3.0


© Andre Hos -
CC BY-NC-ND 3.0


© Andre Hos -
CC BY-NC-ND 3.0

Bladeren: Een wintergroen wortelrozet. De rozetbladen en de onderste stengelbladen zijn behaard. Ze zijn rond-niervormig, kroezig gekarteld en 1-3 cm. De andere stengelbladen zijn smaller, waaiervormig en staan wijd uiteen.

Knolsteenbreek


Klaas Dijkstra -
CC BY-NC-SA 3.0 NL


© Adrie van Heerden - verspreidingsatlas.nl


kuleuven-kulak.be/bioweb


Andrea Moro - dryades.units.it/cercapiante -
CC BY-SA 4.0

Haarlems klokkenspel

© Peter Meininger - verspreidingsatlas.nl

© Willem Braam - verspreidingsatlas.nl


© Theo Westra -
CC BY-NC-ND 3.0


© Ruud van Middelkoop -
CC BY-NC-ND 3.0

Bloemen: Knolsteenbreek: Tweeslachtig. Een losse, armbloemige, min of meer schermvormige bloeiwijze. De 1-1˝ cm grote bloemen hebben vijf witte, langwerpige kroonbladen, die drie keer zo lang zijn als de langwerpige kelkslippen. Het vruchtbeginsel is halfonderstandig.
Haarlems klokkenspel: De planten hebben gevulde, witte bloemen doordat de meeldraden zijn veranderd in kroonbladen.

Knolsteenbreek


Klaas Dijkstra -
CC BY-NC-SA 3.0 NL


Klaas Dijkstra -
CC BY-NC-SA 3.0 NL


Klaas Dijkstra -
CC BY-NC-SA 3.0 NL


Klaas Dijkstra -
CC BY-NC-SA 3.0 NL

Haarlems klokkenspel

© Willem Braam - verspreidingsatlas.nl

© Willem Braam - verspreidingsatlas.nl


© Joop Scheijbeler -
CC BY-NC-ND 3.0


© R Luntz -
CC BY-NC-ND 3.0

Vruchten: Knolsteenbreek: Een doosvrucht. Vruchten met stoffijne zaden. De zaden zijn langlevend (langer dan vijf jaar). Tweezaadlobbig.
Haarlems klokkenspel: Geen vruchten. Vermeerdering geschiedt uitsluitend via de wortelknolletjes.


© Malcolm Storey -
bioimages.org.uk - CC-BY-NC-SA-2.0 uk


© Malcolm Storey -
bioimages.org.uk - CC-BY-NC-SA-2.0 uk


© Malcolm Storey -
bioimages.org.uk - CC-BY-NC-SA-2.0 uk


dzn.eldoc.ub.rug.nl

Biotoop

Bodem: Zonnige tot half beschaduwde plaatsen op matig vochtige, matig voedselrijke, niet of matig bemeste, goed doorlatende, neutrale tot kalkhoudende grond (zand, leem, zavel, veen, lichte klei en stenige plaatsen).

Groeiplaatsen: Knolsteenbreek: Grasland (hooiland, extensief beweid weiland en vochtig, licht bemest grasland), uiterwaarden, buitenplaatsen, waterkanten, bermen, dijken, aan de voet van hellingen, bosranden, muren, wallen en langs bospaden.
Haarlems klokkenspel
: Bossen en bosranden (bij buitenplaatsen op beschaduwde grazige plaatsen) en zeeduinen (binnenduinrandbossen).

Verspreiding

Wereld: Knolsteenbreek: Een groot deel van Europa, met name in het westen. Ook in Marokko.
Haarlems klokkenspel: De verspreiding is onvoldoende bekend.


gbif.org

Nederland: Knolsteenbreek: Vrij zeldzaam in Zuid-Limburg, Noord-Brabant en in de omgeving van Nijmegen. lders zeldzaam tot zeer zeldzaam of ontbrekend.
Rode lijst 2012. Bedreigd. Trend sinds 1950: sterk afgenomen. Zeldzaam. Oorspronkelijk inheems.
Haarlems klokkenspel: Zeldzaam, voornamelijk aan de Hollandse en Zeeuwse binnenduinrand en in het zeekleigebied van Groningen en Fryslân. Ingeburgerd in de 19de eeuw.

Knolsteenbreek

verspreidingsatlas.nl

Haarlems klokkenspel

verspreidingsatlas.nl

Vlaanderen: Knolsteenbreek: Vrij algemeen in het Maasgebied, in Limburgs Haspengouw en in de Kempense en Brabantse rivier- en beekdalen. Elders zeer zeldzaam of ontbrekend.
Rode lijst. Thans niet bedreigd.
Haarlems klokkenspel: Niet in Vlaanderen.

Wallonië: Knolsteenbreek: Vrij zeldzaam in Brabant, het Maasgebied em Lotharingen. Eders zeldzaam tot zeer zeldzaam.
Haarlems klokkenspel: Niet in Wallonië.

Toepassingen

De kleine knolletjes onderaan de stengel werden volgens de tekenleer in verband gebracht met gal- en nierstenen. Uit de knolletjes werd een extract gemaakt dat werd gebruikt om deze uit het lichaam te verwijderen. In Rusland geloofde men dat de plant dode geesten uit hun graven kon bevrijden.

Oude illustraties (Klik op een afbeelding om te vergroten).


Flora Batava, deel 14, Jan Kops en F.W. van Eeden (1872)


Flora Batava, deel 15, Jan Kops en F.W. van Eeden (1877)


Afbeeldingen der artseny-gewassen met derzelver Nederduitsche en Latynsche beschryvingen, deel 4, Johann Carl Krauss (1800)


Cruijdeboek, deel 2, Rembert Dodoens. Bloemen, welrieckende cruyden, saden, ende dyer ghelijcken (1554)


Naturalis Biodiversity Centre, Leyden


Deutschlands flora, deel 2, J. Sturm, J.W. Sturm (1801-1802)


Flora von Deutschland, Österreich und der Schweiz, Prof. Dr. Otto Wilhelm Thomé (1885-1905)


Botanischer Bilderatlas nach De Candolle's Natürlichem Pflanzensystem, Carl Hoffmann (1884)


Botanischer Bilderatlas nach dem natürlichem Pflanzensystem, K. Hoffmann, E. Dennert (1911)


Bilder ur Nordens Flora, deel 2, Carl Axel Magnus Lindman (1922-1926)


Flora Danica, Georg Christian Oeder e.a. (1761-1883)


Illustrations of the British Flora, Walter Hood Fitch (1924)

© 2001-2019 K.M. Dijkstra