Wilde planten in Nederland en België

Nederlandse namen

A

B

C

D

E

F

G

H

I

J

K

L

M

N

O

P

R

S

T

U

V

W

Z

Kompassla - Lactuca serriola

Andere namen

Frysk: Kompasslaad

English: Prickly Lettuce

Français: Laitue scariole

Deutsch: Kompaß-Lattich

Verouderde of andere namen: Lactuca scariola

Classificatie

Klasse: Spermatopsida

Orde: Asterales

Familie: Asteraceae (Composietenfamilie)

Geslacht: Lactuca (Sla)

Soort: Lactuca serriola

Naamgeving (Etymologie): Lactuca komt van lac (melk) en duco (voeren), naar het melksap, dat de planten bevatten. Serriola betekent zaagje.

Beschrijving (Klik op een afbeelding om te vergroten).

Levensduur: Eenjarig of tweejarig.

Plantvorm: Kruid.

Winterknoppen: Therofyt.

Bloeimaanden: Juli, augustus en september.

Afmeting: 80-200 cm.


© Peter Meininger - verspreidingsatlas.nl


© Peter Meininger - verspreidingsatlas.nl


© Willem Braam - verspreidingsatlas.nl


Stefan.lefnaer - CC BY-SA 4.0

Wortels: De penwortel kan meer dan 1 meter lang worden.


Neuchâtel Herbarium - CC BY-SA 3.0


Neuchâtel Herbarium - CC BY-SA 3.0


Neuchâtel Herbarium - CC BY-SA 3.0


Neuchâtel Herbarium - CC BY-SA 3.0

Stengels: De stijf rechtopstaande stengels zijn gestekeld (ongeveer 2 mm lange, stevige stekels), niet behaard en zien er iets wittig uit. Ze zijn boven in de bloeiwijze vertakt. Stengels met wit melksap, dat na korte tijd gelig verkleurt.


John Tann - CC BY 2.0


© Peter Meininger - verspreidingsatlas.nl


© Willem Braam - verspreidingsatlas.nl


UuMUfQ - CC BY-SA 3.0

Bladeren: De blauwachtig groene bladeren zijn iets leerachtig en vaak een kwartslag gedraaid. Ze zijn langwerpig-eirond en veerlobbig. De rand en de middennerf zijn aan de onderkant stekelig (ruim 2 mm). De verspreidstaande bovenste, meestal langwerpige bladeren staan verticaal. Ze zijn gelobd en stengelomvattend.


Stan Shebs - CC BY-SA 3.0


© Peter Meininger - verspreidingsatlas.nl


© Bert Verbruggen - verspreidingsatlas.nl


Danny S. - CC BY-SA 3.0

Bloemen: Tweeslachtig. De bloemhoofdjes vormen samen een smalle of pyramidevormige pluim. De lichtgele hoofdjes met alleen lintbloemen  zijn 1,1-1,3 cm. Het vruchtbeginsel is onderstandig met een stijl en twee stempels.


© Adrie van Heerden - verspreidingsatlas.nl


© Willem Braam - verspreidingsatlas.nl


© Bert Verbruggen - verspreidingsatlas.nl


© Bert Verbruggen - verspreidingsatlas.nl

Vruchten: Een eenzadige dopvrucht of nootje. De zaden zijn eerst witachtig, maar worden bruin als ze rijp zijn. Vaak zijn ze gevlekt en ongeveer 1 mm breed en 3 mm lang. Aan de top zijn ze kort borstelharig en ze hebben een ongeveer even lange snavel. Met vruchtpluis. De zaden zijn kortlevend (één tot vijf jaar). Tweezaadlobbig.


© Bert Verbruggen - verspreidingsatlas.nl


Stan Shebs - CC BY-SA 3.0


dzn.eldoc.ub.rug.nl

 

Biotoop

Bodem: Zonnige, open plaatsen (pioniervegetatie) op matig droge tot vochtige, matig voedselrijke tot zeer voedselrijke, vaak kalkhoudende of kalkrijke, omgewerkte grond (zand, klei, mergel en stenige grond).

Groeiplaatsen: Bermen (omgewerkte plaatsen), braakliggende grond, opgespoten grond, zeeduinen, langs spoorwegen (spoorbermen en spoorwegterreinen), tussen straatstenen, aan de voet van muren, afgravingen (zand- en kleigroeven), industrieterreinen, haventerreinen, ruderale plaatsen, plantsoenen, dijken (verstoorde plaatsen), ruigten (kalkrijke ruigten, ruigten in hoge delen van uiterwaarden, o.a. bij steenfabrieken) en waterkanten (rivieroevers en basaltglooiingen).

Verspreiding

Wereld: Vermoedelijk komt Kompassla oorspronkelijk uit Zuidwest-Azië en Zuidoost-Europa (een steppeplant). Nu komt de plant voor in alle werelddelen, in gebieden met een gematigd klimaat.


gbif.org

Nederland: Plaatselijk vrij algemeen in stedelijke gebieden, in Zuid-Holland, Zeeland, het rivierengebied en in het zuiden en midden van Limburg en zeldzaam in het oosten en midden van het land. Eders zeer zeldzaam.
Rode lijst 2012. Thans niet bedreigd. Trend sinds 1950: stabiel of toegenomen. Algemeen. Al voor 1500 ingevoerd (archeofyt).

Kompassla

verspreidingsatlas.nl

Lactuca serriola f. integrifolia

verspreidingsatlas.nl

Lactuca serriola f. serriola

verspreidingsatlas.nl

Vlaanderen: Algemeen, maar zeldzamer in de Kempen. Sterk toegenomen.
Rode lijst. Thans niet bedreigd.

Wallonië: Vrij algemeen. Toegenomen.

Wetenswaardigheden

Kompassla is nauw verwant aan de bladgroente Sla. Behalve in hun blad verschillen beide in de vorm van de pluim, die bij Sla het uiterlijk van een tuil heeft, dus van boven afgeplat is. Voorts heeft Sla talrijke, opvallend gekromde, breed hartvormig-eironde schutbladen aan de pluimtakken.

Oude illustraties (Klik op een afbeelding om te vergroten).


Flora Batava, deel 11, Jan Kops en P. M. E. Gevers Deijnoot (1853)


Flora Batava, deel 11, Jan Kops en P. M. E. Gevers Deijnoot (1853)


Deutschlands Flora in Abbildungen, Jacob Sturm und Johann Georg Sturm


Bilder ur Nordens Flora, Carl Axel Magnus Lindman (1917-1926)


Flora Danica, Georg Christian Oeder e.a. (1761-1888)

     

© 2001-2018 K.M. Dijkstra