Wilde planten in Nederland en België

Nederlandse namen

A

B

C

D

E

F

G

H

I

J

K

L

M

N

O

P

R

S

T

U

V

W

Z

Kroontjeskruid - Euphorbia helioscopia

Andere namen

Frysk: Duveldrek

English: Sun Spurge

Français: Euphorbe réveille-matin

Deutsch: Sonnenwolfsmilch

Verouderde of andere namen:

Classificatie

Klasse: Spermatopsida

Orde: Malpighiales

Familie: Euphorbiaceae (Wolfsmelkfamilie)

Geslacht: Euphorbia (Wolfsmelk)

Soort: Euphorbia helioscopia

Naamgeving (Etymologie): De naam wolfsmelk heeft te maken met het giftige melksap dat vrijkomt als de stengels doorbreekt. Het sap heeft een bijtend en branderig (met name voor huid en ogen) effect en de 'wolf' (in de betekenis van de duivel) werd gezien als de veroorzaker.
Er zijn twee verklaringen van de wetenschappelijke naam Euphorbia.
1. Euphorbia is genoemd naar Euphorbios, de Griekse lijfarts van koning Juba de Tweede van Mauretanië. Hij gebruikte planten van het geslacht Euphorbia als geneeskruid.
2. Euphorbia komt van eu (goed) en pherboo (voeden), omdat het melksap werd gebruikt ter genezing van teringlijders.
Helioscopia betekent naar de zon kijkend.

Beschrijving (Klik op een afbeelding om te vergroten).

Levensduur: Eenjarig.

Plantvorm: Kruid.

Winterknoppen: Therofyt.

Bloeimaanden: Mei, juni, juli, augustus, september en oktober.

Afmeting: 5-30 cm.


© Arjan de Groot  - verspreidingsatlas.nl


Hans Toetenel  - CC BY-NC-SA 3.0 NL


© Willem Braam  - verspreidingsatlas.nl


© Peter Meininger - verspreidingsatlas.nl

Wortels: Een penwortel.


Neuchâtel Herbarium - CC BY-SA 3.0


Neuchâtel Herbarium - CC BY-SA 3.0


Neuchâtel Herbarium - CC BY-SA 3.0


Neuchâtel Herbarium - CC BY-SA 3.0

Stengels: De ronde, meestal rechtopstaande stengels kunnen  min of meer kaal of behaard zijn.


© Han Beeuwkes - verspreidingsatlas.nl


Stefan.lefnaer - CC BY-SA 4.0


Stefan.lefnaer - CC BY-SA 4.0


Antti Bilund - CC BY-SA 3.0

Bladeren: De kale, 2-4 cm grote,  verspreidstaande bladen zijn geelachtig groen, spatelvormig tot eirond en boven het midden het breedst. Ze zijn wigvormig in de steel versmald en zijn zittend of hebben een kort steel. Ze hebben een stompe top. Naar de top zijn ze  fijn getand. Onder de bloeiwijze staat een aantal bladen vrijwel kransgewijs. Er zijn geen steunblaadjes.


© Grada Menting - verspreidingsatlas.nl


Sphl - CC BY-SA 3.0


Sam Droege - Public Domain


Antti Bilund - CC BY-SA 3.0

Bloemen: Eenslachtig. Eenhuizig. De bloeiwijze bestaat meestal uit vijf schermstralen, die samen op een kroontje lijken.   In de oksel van deze vijf takken staat meestal een enkele deelbloeiwijze. De vier  honingklieren  op de rand van de schijnbloemen zijn eivormig met afgeronde uiteinden, maar als ze iets gebogen zijn, dan staan ze met de holle kant naar binnen. Het driehokkig vruchtbeginsel  is bovenstandig met drie stijlen. Er zijn eveneens drie meeldraden. De schutbladen zijn gelijk aan  de stengelbladen.


© Adrie van Heerden - verspreidingsatlas.nl


© Willem Braam  - verspreidingsatlas.nl


© Peter Meininger - verspreidingsatlas.nl


© Koen van Zoest  - verspreidingsatlas.nl

Vruchten: Een kluisvrucht. De driedelige vruchten zijn 2½-3½ mm lang. Ze zijn glad en hebben geen wratjes. De zaden zijn bruin met  groefjes. De zaden zijn langlevend (langer dan vijf jaar). Tweezaadlobbig.


AnRo0002 - CC0


AnRo0002 - CC0


Giuseppe Sardi en Riccardo Luciano - CC BY-NC-ND 4.0


dzn.eldoc.ub.rug.nl


dzn.eldoc.ub.rug.nl

     

Biotoop

Bodem: Zonnige, open plaatsen (pioniervegetatie) op vochtige, voedselrijke, omgewoelde grond (het meest op leem en klei).

Groeiplaatsen: Omgewerkte grond, gronddepots, tuinen, moestuinen, akkers (hakvruchtakkers), wijngaarden, braakliggende grond, plantsoenen en bermen en dijken (open plekken).

Verspreiding

Wereld: Oorspronkelijk uit Zuid-Europa. Nu in alle werelddelen.


gbif.org

Nederland: Algemeen in Zuid-Limburg, in het rivierengebied, in Zeeland, in laagveengebieden en in het noordelijk zeekleigebied. Elders zeldzamer.
Rode lijst 2012. Thans niet bedreigd. Trend sinds 1950: stabiel of toegenomen. Algemeen. Al voor 1500 ingevoerd (archeofyt).


verspreidingsatlas.nl

Vlaanderen: Algemeen, maar zeldzaam of plaatselijk ontbrekend in de Kempen.
Rode lijst. Thans niet bedreigd.

Wallonië: Vrij algemeen, maar zeldzaam in de Hoge Ardennen.

Oude illustraties (Klik op een afbeelding om te vergroten).


Flora Batava, deel 4, Jan Kops (1822)


Flora Batava, deel 4, Jan Kops (1822)


Afbeeldingen der artseny-gewassen met derzelver Nederduitsche en Latynsche beschryvingen, deel 7, Adolphus Ypey (1813)


Afbeeldingen der artseny-gewassen met derzelver Nederduitsche en Latynsche beschryvingen, deel 7, Adolphus Ypey (1813)


Deutschlands Flora in Abbildungen, Jacob Sturm und Johann Georg Sturm


Flora von Deutschland, Österreich und der Schweiz, Prof. Dr. Otto Wilhelm Thomé (1885-1905)


Bilder ur Nordens Flora, Carl Axel Magnus Lindman (1917-1926)


Flora Danica, Georg Christian Oeder e.a. (1761-1883)

© 2001-2018 K.M. Dijkstra