Wilde planten in Nederland en België

Nederlandse namen

A

B

C

D

E

F

G

H

I

J

K

L

M

N

O

P

R

S

T

U

V

W

Z

Kruipend zenegroen - Ajuga reptans

Andere namen

Frysk: Krûpend grien

English: Bugleweed

Français: Bugle rampant

Deutsch: Kriechende Günsel

Verouderde of andere namen:

Classificatie

Klasse: Spermatopsida

Orde: Lamiales

Familie: Lamiaceae (Lipbloemenfamilie)

Geslacht: Ajuga (Zenegroen)

Soort: Ajuga reptans

Naamgeving (Etymologie): Zenegroen is uit het Middel-Nederlandse singroone ontstaan en betekent altijd groen. Ajuga is mogelijk een verbastering van het door Plinius gebruikte woord abiga, dat is afgeleid van abigere (afdrijven). Het zou ook kunnen afstammen van het Griekse aguisos of agyios (zwak in de gewrichten). Ajuga chamaepitys diende namelijk als middel tegen jicht. Reptans betekent kruipend.

Beschrijving (Klik op een afbeelding om te vergroten).

Levensduur: Overblijvend.

Plantvorm: Kruid.

Winterknoppen: Hemikryptofyt.

Bloeimaanden: Eind april, mei en juni.

Afmeting: 7-30 cm.


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL

Wortels: Met wortelende uitlopers.


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL

Stengels: De rechtopstaande, vierkantige bloeistengels zijn meestal alleen aan de twee tegenover elkaar liggende kanten behaard. De liggende stengels (uitlopers) vormen wortels. De plant groeit daarom vaak in groepen.


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL

Bladeren: De kruisgewijs tegenoverstaande  bladeren zijn zacht behaard en niet gedeeld. De onderste vormen een wortelrozet. Ze zijn gesteeld, spatelvormig tot eivormig  en zwak gegolfd tot gaafrandig. De stengelbladen worden naar boven toe geleidelijk kleiner en zijn vaak blauwig aangelopen.


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL

Bloemen: Tweeslachtig. De blauwpaarse, soms roze of witte, 1-1,7 cm grote bloemen voermen samen schijnkransen van twee tot zes bloemen in de oksels van de bovenste stengelbladen. Het is een dichte tot vrij losse, smal kegelvormige bloeiwijze. De bovenlip is vrij klein. De veel grotere  onderlip heeft afgeronde slippen. De tweelobbige middenslip is veel breder dan de zijslippen. De schutbladen  zijn onderin de bloeiwijze veel groter dan de bloemen, maar bovenin zijn  ze veel  kleiner. Een bloem met vier meeldraden  en een bovenstandig vruchtbeginsel  met een stijl  en twee stempels.


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL

Vruchten: Een splitvrucht. De zaden met een oliehoudend aanhangsel (mierenbroodje) zijn langlevend (langer dan vijf  jaar). Tweezaadlobbig.


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL


Steve Hurst - USDA-NRCS PLANTS Database 


dzn.eldoc.ub.rug.nl

 

Biotoop

Bodem: Zonnige tot licht beschaduwde plaatsen op matig vochtige tot vrij natte, matig voedselrijke, zwak zure tot kalkhoudende, humeuze, vaak bemeste grond (zand, leem, zavel, lichte klei en löss, soms op zandig veen).

Groeiplaatsen: Bossen, bosranden, struwelen, lanen, grasland (beekdalgrasland en nat, bemest grasland), zeeduinen (laagblijvend duingrasland), bermen, waterkanten (langs greppels, sloten en afwateringskanaaltjes), kleine dijken, afgravingen (zandgroeven en leemgroeven) en lemige heide.

Verspreiding

Wereld: De Kaukasus, Noord-Afrika en Europa, behalve in de meest noordelijke en zuidwestelijkste delen.


gbif.org

Nederland: Vrij algemeen in Zuid-Limburg, in het oosten en midden van het land, in het rivieregebied en in de Hollandse en Zeeuwse duinen en zeldzaam in laagveengebieden. Elders zeer zeldzaam.
Rode lijst 2012. Thans niet bedreigd. Trend sinds 1950: stabiel of toegenomen. Algemeen. Oorspronkelijk inheems.


verspreidingsatlas.nl

Vlaanderen: Algemeen, maar minder algemeen in het westen en noordwesten.
Rode lijst. Thans niet bedreigd.

Wallonië: Algemeen.

Wetenswaardigheden
Zenegroen werd gebruikt bij allerlei kwalen. De lof van de plant zou een genezende werking op in- en uitwendige verwondingen hebben. In de middeleeuwen schreef Ruellius over zenegroen: Men ghebruyckt dit cruydt oock in de quade sweeren ende zeerigheden bysonder die aen de schamelijcke deelen koomen.

Oude illustraties (Klik op een afbeelding om te vergroten).


Flora Batava, deel 1, Jan Kops (1800)


Flora Batava, deel 1, Jan Kops (1800)


Flora Batava, deel 20, Jan Kops en F.W. van Eeden (1898)


Flora Batava, deel 20, Jan Kops en F.W. van Eeden (1898)


Afbeeldingen der artseny-gewassen met derzelver Nederduitsche en Latynsche beschryvingen, deel 1, Dirk Leonard Oskamp (1796)


Afbeeldingen der artseny-gewassen met derzelver Nederduitsche en Latynsche beschryvingen, deel 1, Dirk Leonard Oskamp (1796)


Flora von Deutschland, Österreich und der Schweiz, Prof. Dr. Otto Wilhelm Thomé (1885-1905)


Bilder ur Nordens Flora, Carl Axel Magnus Lindman (1917-1926)


Flora Danica, Georg Christian Oeder e.a. (1761-1883)

     

© 2001-2018 K.M. Dijkstra