Wilde planten in Nederland en België

 Nederlandse namen   Wetenschappelijke namen 

Kruisbladgentiaan - Gentiana cruciata

Frysk:

English: Cross-leaved Gentian

Français: Gentiane croisette

Deutsch: Kreuz-Enzian

Synoniemen: Kruisgentiaan

Familie: Gentianaceae (Gentiaanfamilie)

Naamgeving (Etymologie): Gentiana is genoemd naar Gentius, koning van Illyrië, die de Gele gentiaan zou heben aanbevolen als geneesmiddel. Cruciata betekent met kruisgewijs staande bladen.

Beschrijving (Klik op een afbeelding om te vergroten).

Levensduur: Overblijvend.

Plantvorm: Kruid.

Winterknoppen: Chamaefyt.

Bloeimaanden: Juni, juli en augustus.

Afmeting: 7-45 cm.


Hans Toetenel - CC BY-NC-SA 3.0 NL


Stefan.lefnaer -
CC BY-SA 4.0


Stefan.lefnaer -
CC BY-SA 4.0


Stefan.lefnaer -
CC BY-SA 3.0

Wortels


Neuchâtel Herbarium -
CC BY-SA 3.0


Neuchâtel Herbarium -
CC BY-SA 3.0


Neuchâtel Herbarium -
CC BY-SA 3.0


europeana.eu -
CC0

Stengels: De rechtopstaande stengels zijn afgerond-vierkantig. Vaak zijn er meer stengels. Kruisbladgentiaan is iets polvormend.


Cor Nonhof - CC BY-NC-SA 3.0 NL


Meneerke bloem -
CC BY-SA 3.0


Stefan.lefnaer -
CC BY-SA 4.0


Stefan.lefnaer -
CC BY-SA 4.0

Bladeren: De tegenoverstaande bladeren zijn glanzend groen, langwerpig-eirond tot langwerpig en met drie tot vijf nerven. De onderste bladeren zijn in tweetallen aan de basis tot een lange schede (tot 10 cm) vergroeid.


© John Breugelmans - verspreidingsatlas.nl


Cor Nonhof - CC BY-NC-SA 3.0 NL


Cor Nonhof - CC BY-NC-SA 3.0 NL


Stefan.lefnaer -
CC BY-SA 3.0

Bloemen: Tweeslachtig. De trompetvormige bloemen staan in de oksels van de bovenste bladeren en staan dicht opeen in bundels aan de top van de stengel. Ze zijn 2-2½ cm, van buiten blauwgrijs en van binnen blauw en met vier slippen. De kelk is vliezig en vaak aan een kant opengespleten.


© Adrie van Heerden - verspreidingsatlas.nl


Hans Toetenel - CC BY-NC-SA 3.0 NL


Peter Hegi - CC BY-NC-SA 3.0 NL


Stefan.lefnaer -
CC BY-SA 4.0

Vruchten: Een doosvrucht. Tweezaadlobbig.


Rüdiger Kratz -
CC BY-SA 3.0


Aldo De Bastiani -
CC BY-NC-ND 4.0


Michael Kleih -
CC BY-NC-ND 4.0


Digitale zadenatlas

Biotoop

Bodem: Zonnige, soms licht beschaduwde plaatsen op droge, humeuze, voedselarme, kalkrijke grond (duinzand en mergel).

Groeiplaatsen: Zeeduinen (begroeide noord-hellingen en duinvalleien), hellingen van nieuw gegraven sprangen, langs struwelen, bosranden en grasland (kalkgrasland).

Verspreiding

Wereld: Van Noordoost-Spanje door Midden- en Oost-Europa tot in de Kaukasus en West-Siberië. De noordwestgrens van het verspreidingsgebied loopt over het Belgische deel van de Sint Pietersberg, met als voorpost het Nederlandse duingebied.

Nederland: Zer zeldzaam. Oorspronkelijk alleen in de duinen tussen Egmond en Voorne. Nu ook op enkele andere plaatsen.

Vlaanderen: Niet in Vlaanderen.

Wallonië: Zeldzaam tot zeer zeldzaam in het Maasgebied en in de zuidelijke Ardennen.

Oude illustraties (Klik op een afbeelding om te vergroten).


Flora Batava, deel 15, Jan Kops en F.W. van Eeden (1877)


Cruijdeboek, deel 3, Rembert Dodoens. Wortelen, medecynale cruyden, ende quaden hinderlijcke ghewassen (1554)


New Kreüterbuch, L. Fuchs (1543)


Histoire naturelle des végétaux, Atlas, E. Spach, M. elle F. Legendre (1834-1847)


Hortus Eystettensis, deel 1, Bessler, Basilius (1620)


Gentiana minor sive cruciata
Plantarum seu stirpium icones, deel 1, M. de Lobel (1581)


Florae Austriaceae, deel 4, N.J. von Jacquin (1776)


Plantae per Galliam, Hispaniam et Italiam observatae, J. Barrellier (1714)

© 2001-2020 K.M. Dijkstra