Wilde planten in Nederland en België

Nederlandse namen

A

B

C

D

E

F

G

H

I

J

K

L

M

N

O

P

R

S

T

U

V

W

Z

Middelste teunisbloem - Oenothera biennis

Andere namen

Frysk: Nachtlampke

English: Common Eveningprimrose

Français: Onagre bisannuelle

Deutsch: Gemeine Nachtkerze

Verouderde of andere namen: Gewone teunisbloem

Classificatie

Klasse: Spermatopsida

Orde: Myrtales

Familie: Onagraceae (Teunisbloemfamilie)

Geslacht: Oenothera (Teunisbloem)

Soort: Oenothera biennis

Naamgeving (Etymologie): Teunisbloem is genoemd naar de heilige Antonius (later is dit verbasterd tot Teunis), omdat de plant bloeit omstreeks de sterfdag van deze heilige (13 juni). De naam Oenothera is lastig te verklaren. Er zijn meerdere verklaringen in omloop.
1. Oenothera is mogelijk afgeleid uit het Griekse oeneiar, dat verkwikkende spijs betekent.
2. Oenothera is een naam waarmee de oude Grieken een plant aanduidden die, met wijn gedronken, de mensen tot meer wijn drinken zou stimuleren, de mensen vrolijk en de dieren mak maakten.
3. Het woord is afgeleid van Oenanthe (een wijngaard en bloem). De oude Grieken noemden alle planten oenanthe die op dezelfde tijd bloeiden met de wijngaard of wiens bloemen dezelfde geur hadden.
4. Een vierde verklaring is dat wilde dieren de plant opzoeken vanwege de wijngeur.
Biennis betekent tweejarig.

Beschrijving (Klik op een afbeelding om te vergroten).

Levensduur: Tweejarig.

Plantvorm: Kruid.

Winterknoppen: Therofyt of hemikryptofyt.

Bloeimaanden: Juni, juli, augustus en september.

Afmeting: 10 tot 150 cm.


© Malcolm Storey - bioimages.org.uk - CC-BY-NC-SA-2.0 uk


© Malcolm Storey - bioimages.org.uk - CC-BY-NC-SA-2.0 uk


Andrea Moro - CC BY-SA 4.0


Andrea Moro - CC BY-SA 4.0

Wortels: Een dikke, vlezige penwortel.


Ziounclesi - CC BY 3.0


http://herbariaunited.org


http://herbariaunited.org


http://herbariaunited.org

Stengels: De forse, rechtopstaande en behaarde stengels hebben geen rode knobbeltjes, behalve aan de voet en aan oude takken.


http://www.kuleuven-kulak.be


http://www.kuleuven-kulak.be


© Malcolm Storey - bioimages.org.uk - CC-BY-NC-SA-2.0 uk


Andrea Moro - CC BY-SA 4.0

Bladeren: De verspreidstaande,  langwerpige bladeren zijn zwak getand tot vrijwel gaafrandig. De rozetbladen bollen enigszins op tussen de nerven en zijn soms aan de voet grof getand. De rozetbladen en de onderste stengelbladen hebben een vrij lange, gevleugelde  steel. De andere bladen hebben een korte steel.


http://www.kuleuven-kulak.be


http://www.kuleuven-kulak.be


© Malcolm Storey - bioimages.org.uk - CC-BY-NC-SA-2.0 uk


Andrea Moro - CC BY-SA 4.0

Bloemen: Tweeslachtig. Iedere  bloem staat in  de oksel van een schutblad. De vier  kroonbladen zijn 2-3 cm lang. Het onderstandig vruchtbeginsel  is buisvormig, vierhokkig en min of meer vierkantig. De stijl met de vier stempels  wordt tot 1½ cm lang en is korter dan de acht meeldraden. De kelkbladen zijn helemaal groen. De kelkbuis is minder dan twee keer zo lang als de kelkslippen. Bij de gesloten bloemknop staan de topspitsjes van de kelkbladen evenwijdig. Het vruchtbeginsel heeft geen rode knobbeltjes. De geurende bloemen openen zich 's avonds.


http://www.kuleuven-kulak.be


http://www.kuleuven-kulak.be


http://www.kuleuven-kulak.be


© Malcolm Storey - bioimages.org.uk - CC-BY-NC-SA-2.0 uk

Vruchten: Een doosvrucht. De vruchten zijn helemaal groen. Tweezaadlobbig.


kuleuven-kulak.be


kuleuven-kulak.be


© Malcolm Storey - bioimages.org.uk - CC-BY-NC-SA-2.0 uk


dzn.eldoc.ub.rug.nl

Biotoop

Bodem: Zonnige, open plaatsen op droge, voedselarme tot matig voedselrijke, kalkhoudende, vaak omgewerkte (verstoorde) grond (zand en stenige plaatsen, soms op zavel of mergel).

Groeiplaatsen: Omgewerkte grond, bermen, zeeduinen (o.a. in laag duindoornstruwelen), dijken, ruigten (kalkrijke ruigten), afgravingen (zand- en steengroeven), langs spoorwegen (spoorwegterreinen), haventerreinen, industrieterreinen, bouwterreinen, bij steenfabrieken, braakliggende grond, opgespoten grond en stortplaatsen.

Verspreiding

Wereld: De voorouders van de Middelste teunisbloem werden begin 17de eeuw ingevoerd vanuit Noord-Amerika. In Europa heeft de plant zich tot een andere soort ontwikkeld.


gbif.org

Nederland: Plaatselijk algemeen op de hoge zandgronden, in het rivierengebied van Midden- en Zuid-Nederland, in de duinen en in stedelijke omgeving. Elders zeldzaam.
Rode lijst 2012. Thans niet bedreigd. Trend sinds 1950: stabiel of toegenomen. Algemeen.


verspreidingsatlas.nl

Vlaanderen: Vrij algemeen. Het meest langs de kust, in Midden-Limburg en in de nabijheid van steden. Al sinds de 18e eeuw ingeburgerd.
Rode lijst. Criteria niet van toepassing.


Wallonië Vrij zeldzaam.

Toepassingen

Mogelijk is de soort enkele eeuwen geleden in Europa ontstaan uit vanuit Amerika ingevoerde planten. Deze plant wordt ook wel gekweekt om zijn oliehoudende zaden. De olie wordt o.a. gebruikt in de cosmetica-industrie. Teunisbloemolie helpt ook bij menstruele klachten. De wortels smaken enigszins naar pastinaak, de gedroogde zaden zijn eetbaar vanwege de gezonde olie en de (zoete) bloemen worden wel in salades gebruikt. Ook wordt er uit de bloemen een gele verfstof gemaakt.

Oude illustraties (Klik op een afbeelding om te vergroten).


Flora Batava, deel 10, Jan Kops en Johannes Everhardus van der Trappen (1849)


Flora Batava, deel 10, Jan Kops en Johannes Everhardus van der Trappen (1849)


Gewöhnliche Nachtkerze
Deutschlands Flora in Abbildungen, Jacob Sturm und Johann Georg Sturm


Flora von Deutschland, Österreich und der Schweiz, Prof. Dr. Otto Wilhelm Thomé (1885-1905)


Flora Danica, Georg Christian Oeder e.a. (1761-1883)

     

© 2001-2018 K.M. Dijkstra