Wilde planten in Nederland en België

Moeraskartelblad - Pedicularis palustris

Frysk: Reade rinkelbel

English: Marsh Lousewort

Français: Pédiculaire des marais

Deutsch: Sumpf-Läusekraut

Synoniemen: Pedicularis palustris subsp. opsiantha

Familie: Orobanchaceae (Bremraapfamilie)

Naamgeving (Etymologie): Pedicularis komt van het Latijnse pediculus (luis), omdat men dacht dat de gedroogde planten in het hooi, aan het vee luizen zouden geven. Palustris betekent het moeras bewonend.

Beschrijving (Klik op een afbeelding om te vergroten).

Levensduur: Eenjarig, maar meestal tweejarig.

Plantvorm: Halfparasiet.

Winterknoppen: Hemikryptofyt.

Bloeimaanden: Mei, juni, juli, augustus en september.

Afmeting: 8-60 cm.


© Adrie van Heerden - verspreidingsatlas.nl


© Willem Braam - verspreidingsatlas.nl


MurielBendel -
CC BY-SA 4.0


WeeJeeVee -
CC BY-NC-SA 3.0 NL

Wortels: Een penworteltje met bijwortels.


herbariaunited.org


herbariaunited.org


herbariaunited.org


herbariaunited.org

Stengels: Eén rechtopstaande, geribde stengel met schuin omhoogstaande zijtakken. Ze zijn vrijwel kaal, donkergroen en vaak paars aangelopen. Er zijn geen op de grond liggende zijstengels.


© John Breugelmans - verspreidingsatlas.nl


Andrea Moro - dryades.units.it/cercapiante -
CC BY-SA 4.0


Hugues Tinguy - tela-botanica.org - CC BY-SA 2.0 FR


Marie Portas - tela-botanica.org - CC BY-SA 2.0 FR

Bladeren: De plant vormt eerst een bladrozet. De driehoekig-langwerpige bladeren zijn fijn veerdelig en de bladrand is sterk gekarteld.. De stengelbladeren staan meestal verspreid, maar soms ook tegenover elkaar of in kransen.


© Bert Verbuggen - verspreidingsatlas.nl


© Bert Verbuggen - verspreidingsatlas.nl


© Hans Hillewaert -
CC BY-SA 3.0


MurielBendel -
CC BY-SA 4.0

Bloemen: Tweeslachtig. De bloemen groeien schuin opzij gericht in de oksels van schutbladen, die minstens even lang zijn als de bloemen. De kelk heeft twee lippen, die buis-klokvormig zijn met vijf tanden. De bloemkroon is roze-rood, soms geelachtig of wit en 1,8-2½ cm lang. De bovenlip is vrijwel recht en heeft aan beide kanten twee tanden (één bij de top en één op de helft.) De onderlip is gewimperd en even lang als de bovenlip. Elke bloem heeft vier meeldraden en een bovenstandig vruchtbeginsel met een stijl en stempel.


© Adrie van Heerden - verspreidingsatlas.nl


R.F. Stolwijk -
CC BY-NC-SA 3.0 NL


© Joop Verburg - verspreidingsatlas.nl


© Willem Braam - verspreidingsatlas.nl

Vruchten: Een doosvrucht. De zaden zijn kortlevend (1-5 jaar). Tweezaadlobbig.


© Bert Verbuggen - verspreidingsatlas.nl


B.gliwa -
CC BY-SA 2.5


Jean-Claude Bouzat - tela-botanica.org - CC BY-SA 2.0 FR


Digitale zadenatlas

Biotoop

Bodem: Zonnige, vrij open plaatsen op natte, matig voedselarme, zwak zure grond (venige of humeuze grond: zand, beekklei, komklei en veen). Moeraskartelblad is een halfparasiet, die woekert op de wortels van grassen en cypergrassen.

Groeiplaatsen: Heide, moerassen (venen en trilveenmoeras), waterkanten, grasland (hooiland) en zeeduinen (duinvalleien).

Verspreiding

Wereld: Koude en gematigde streken in Europa en Azië. Ook in Oost-Canada (New-Foundland).

Nederland: Vrij zeldzaam in laagveengebieden, zeldzaam op de Waddeneilanden en in Noord-Brabant en zeer zeldzaam in het noordoosten, oosten en midden van het land. Vroeger ook in de Hollandse duinen en in Zuid-Limburg. Sterk afgenomen.

Vlaanderen: Zeldzaam. Sterk afgenomen.
Wallonië:
Zeer zeldzaam.

Oude illustraties (Klik op een afbeelding om te vergroten).


Flora Batava, deel 6, Jan Kops en Herman Christiaan van Hall (1832)


Afbeeldingen der artseny-gewassen met derzelver Nederduitsche en Latynsche beschryvingen (1796-1813)


Roode Ratelen
Cruijdeboek, deel 4, Rembert Dodoens. Corenen, Legumina, Distelen ende dyerghelijcke (1554)


Flora regni borussici, deel 2, A.G. Dietrich (1834)


Sämmtliche Giftgewächse Deutschlands, E. Winkler (1853)


Flora Danica, Georg Christian Oeder e.a. (1761-1883)


Illustrations of the British Flora, Walter Hood Fitch (1924)


Flora Parisiensis, deel 2, P. Bulliard (1776-1781)


Botanischer Bilderatlas nach dem natürlichem Pflanzensystem, K. Hoffmann, E. Dennert (1911)


Plantarum indigenarum et exoticarum Icones ad vivum coloratae, deel 1 (1788)


B-Bilder ur Nordens Flora, deel 1, Carl Axel Magnus Lindman (1922-1926)


English Botany, or Coloured Figures of British Plants, deel 6, J.E. Sowerby (1866)


Herbier de la France, deel 3, P. Bulliard (1776-1783)


Pedicularis
Introductio generalis in rem herbariam, deel 2, A.Q. Rivinus (1690-1777)

2001-2021 K.M. Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL