Wilde planten in Nederland en België

Nederlandse namen

A

B

C

D

E

F

G

H

I

J

K

L

M

N

O

P

R

S

T

U

V

W

Z

Ongelijkbladig fonteinkruid - Potamogeton gramineus

Andere namen

Frysk: Gersbearzerûch

English: Various-leaved Pondweed

Français: Potamot graminée

Deutsch: Grasartiges Laichkraut

Verouderde of andere namen:

Classificatie

Klasse: Spermatopsida

Orde: Alismatales

Familie: Potamogetonaceae (Fonteinkruidfamilie)

Geslacht: Potamogeton (Fonteinkruid)

Soort: Potamogeton gramineus

Naamgeving (Etymologie): Potamogeton is afgeleid van het Griekse potamos (rivier) en geiton (buurman), m.a.w. een rivierbewoner. Gramineus betekent grasachtig.

Kruising: Zwaardfonteinkruid  (vroeger Zwaardbladig fonteinkruid) is de kruising van Ongelijkbladig fonteinkruid en Drijvend fonteinkruid (Potamogeton x sparganifolius).
Zwaardfonteinkruid staat in zonnige, zoete, ondiepe, stilstaande, matig voedselarme tot voedselrijke, zwak zure wateren boven een bodem van humeus zand of leem. Ze groeit in vijvers, in (nieuw gegraven) plassen en sloten, in beken, riviertjes en kanalen, in 's winters doorstroomde armen van grote rivieren, in vennen op de grens van heide en beekdalen en verder in duinplassen en zeer natte duinvalleien. Gezien de verspreiding van de ouders zou men de hybride overal in Nederland verwachten. Ze is echter voornamelijk beperkt tot het Kempens en Fluviatiel district en wordt slechts op een enkele plaats daarbuiten aangetroffen. De verspreiding van de bastaard is wereldwijd ook onvoldoende bekend. Intermediaire kenmerken zijn onder andere het ontbreken van een bladschijf aan de onderste bladeren terwijl de bovenste bladeren enigszins doorzichtig en kort gesteeld zijn. Ze vertoont “fustratiebloei” en er worden geen vruchten gevormd.
René van Moorsel, 2014 - CC BY-SA 3.0

Beschrijving (Klik op een afbeelding om te vergroten).

Levensduur: Overblijvend.

Plantvorm: Kruid.

Winterknoppen: Hydrofyt.

Bloeimaanden: Juni, juli en augustus.

Afmeting: 30 cm tot 1 meter.


© Otto Zijlstra - verspreidingsatlas.nl


© Willem Braam - verspreidingsatlas.nl


Edward G. Voss @ USDA-NRCS PLANTS Database - Public Domain


© Biopix: N Sloth

Wortels: Een wortelstok.


storage.idigbio.org - CC BY-NC 3.0


web.corral.tacc.utexas.edu - CC0-1.0


storage.idigbio.org - CC BY-NC 3.0


storage.idigbio.org - CC BY-NC 3.0

Stengels: De dunne stengels zijn meestal niet dikker dan 1 mm. Ze zijn vaak sterk vertakt en gewoonlijk minder dan ½ meter, maar soms tot 1 meter lang.


Andrea Moro - CC BY-SA 4.0


Andrea Moro - CC BY-SA 4.0


© Peter Meininger - verspreidingsatlas.nl


© Biopix: J.C. Schou

Bladeren: De bladeren zijn breed. De ondergedoken bladeren zijn naar de voet en de top geleidelijk versmald. Ze zijn zittend en langwerpig tot lijnvormig met de grootste breedte in het midden. Verder zijn ze 4-8 cm lang en 0,4-1 cm breed. Ze hebben drie tot zeven nerven  en een spitse top. De drijvende bladeren zitten vaak vrij dicht bijeen. Ze zijn rondachtig-eirond tot langwerpig, vrij lang gesteeld en dun leerachtig. Ze hebben een afgeronde of zwak wigvormige voet en een stompe of kort toegespitste top. Ze zijn 1-6 cm lang. De steunblaadjes zijn elliptisch, niet gesteeld en vaak met een iets gegolfde rand. De jonge bladeren zijn fijn getand. De plant kan beide soorten bladeren vormen, maar ook maar één van beide soorten.
Zwaardbladig fonteinkruid: De onderste bladeren zonder bladschijf. De middelste en bovenste bladeren zijn eningszins doorzichtig en kort gesteeld.


© Adrie van Heerden - verspreidingsatlas.nl


Vincent Lejeune - CC BY-SA 2.0 FR


© Peter Meininger - verspreidingsatlas.nl


Tristan He - CC BY-SA 4.0

Bloemen: Tweeslachtig. De aarsteel heeft een slanke voet en een knotsvormige top, die bijna even breed is als de aar zelf. In dieper water zijn de aarstelen soms erg dun en naar boven toe nauwelijks verdikt. De bloemen zijn groenig.


pellaea - CC BY 2.0


Andrea Moro - CC BY-SA 4.0


Andrea Moro - CC BY-SA 4.0


Vincent Lejeune - CC BY-SA 2.0 FR

Vruchten: Een steenvrucht. De vruchten zijn half-cirkelrond en 1½-3 mm lang. Tweezaadlobbig.
Zwaardbladig fonteinkruid is onvruchtbaar.


© Biopix: J.C. Schou


© Biopix: J.C. Schou


dzn.eldoc.ub.rug.nl

 

Biotoop

Bodem: Zonnige plaatsen in ondiep, matig voedselarm tot matig voedselrijk, stilstaand, zwak zuur water met een bodem van humeus zand of leem.

Groeiplaatsen: Water (poelen, vijvers, (nieuw gegraven) sloten, weidesloten, gegraven plasjes, kanalen, riviertjes, 's winters doorstroomde armen van grote rivieren, vennen op de grens van heide en beekdalen, duinplassen en zeer natte duinvalleien).

Verspreiding

Wereld: Koel-gematigde en koudere streken op het noordelijk halfrond.


gbif.org

Nederland: Zeldzaam in Noord-Brabant en Midden-Limburg en zeer zeldzaam in laagveengebieden, Zuidoost-Fryslân, in de duinen, het rivierengebied en in het oosten en midden van het land. Sinds kort ook weer op Texel (daar was de soort sinds 1870 niet meer waargenomen).
Rode lijst 2012. Kwetsbaar. Trend sinds 1950: matig afgenomen. Zeldzaam. Oorspronkelijk inheems.
Zwaardbladig fonteinkruid: Zeer zeldzaam in het zuidoosten van het land. Ook gevonden in het Waddengebied in Fryslân.

Ongelijkbladig fonteinkruid

verspreidingsatlas.nl

Zwaardfonteinkruid (Potamogeton x sparganifolius)

verspreidingsatlas.nl

Vlaanderen: Zeer zeldzaam in Zand- en Zandleemstreek en in de Kempen. Voor het laatst met zekerheid gevonden in 1994.
Rode lijst. Bedreigd. Beschermd.


Wallonië: Zeer zeldzaam, slechts op twee plekken.
Rode lijst. Ernstig bedreigd. Beschermd.

Oude illustraties (Klik op een afbeelding om te vergroten).


Flora Danica, Georg Christian Oeder e.a. (1761-1883)


Flora Danica, Georg Christian Oeder e.a. (1761-1883)

© 2001-2018 K.M. Dijkstra