Wilde planten in Nederland en België

Nederlandse namen

A

B

C

D

E

F

G

H

I

J

K

L

M

N

O

P

R

S

T

U

V

W

Z

Pastinaak en Brandpastinaak - Pastinaca sativa

Andere namen

Frysk: Bierwoartel

English: Wild Parsnip

Français: Panais, Panais urticant

Deutsch: Pastinake, Brenn-Pastinak

Verouderde of andere namen: Gewone pastinaak

Classificatie

Klasse: Spermatopsida

Orde: Apiales

Familie: Apiaceae (Schermbloemenfamilie)

Geslacht: Pastinaca (Pastinaak)

Soort: Pastinaca sativa

Naamgeving (Etymologie): Pastinaca is afgeleid van het Latijnse pastinum (hak of eenvoudige ploeg), omdat de wortel voor als hakvrucht wordt verbouwd. Sativa slaat op het gezaaid en verbouwd worden, dus voor voedsel. Urens betekent brandend.

Ondersoort: We onderscheiden hier twee ondersoorten: Pastinaak (Pastinaca sativa subsp. sativa) en Brandpastinaak (Pastinaca sativa subsp. urens).

Beschrijving (Klik op een afbeelding om te vergroten).

Levensduur: Tweejarig of meerjarig.

Plantvorm: Kruid.

Winterknoppen: Hemikryptofyt.

Bloeimaanden: Juli, augustus en september.

Afmeting: Pastinaak: 60-120 cm.
Brandpastinaak: 80-150 (zelden tot 250 cm).

Pastinaak


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL


kuleuven-kulak.be


Andrea Moro - CC BY-SA 4.0

Brandpastinaak


Emmanuel Stratmains - CC BY-SA 2.0 FR


Michel Pansiot - CC BY-SA 2.0 FR


© Erik Slootweg - CC BY-NC-ND 3.0


© Andre Hos - CC BY-NC-ND 3.0

Wortels: Een penwortel.

Pastinaak


Goldlocki - CC BY-SA 3.0


Zyance - CC BY-SA 2.5


Tiia Monto - CC BY-SA 4.0


Jonathunder - CC BY-SA 3.0

Stengels: Pastinaak: De rechtopstaande, stengels zijn hol of massief, kantig-gegroefd, kort behaard, glanzend en bovenaan vertakt. De plant verspreidt een duidelijke geur.
Brandpastinaak: De sterk vertakte stengel is onderaan minder diep gegroefd en meestal dicht kort grijs behaard, maar later wordt deze kaal.

Pastinaak


AnRo0002 - CC0


AnRo0002 - CC0


Andrea Moro - CC BY-SA 4.0


kuleuven-kulak.be

Brandpastinaak


Bertrant Bui - CC BY-SA 2.0 FR


Bertrant Bui - CC BY-SA 2.0 FR


© Peter Meininger - verspreidingsatlas.nl


© Peter Meininger - verspreidingsatlas.nl

Bladeren: Pastinaak: De verspreidstaande, geelgroene bladeren zijn enkel of soms dubbel geveerd. Aan de bovenkant zijn ze vaak glanzig en van onderen zijn ze behaard tot kaal. Ze hebben vijf tot elf eironde gelobde en getande slippen.
Brandpastinaak: De plant is maar weinig bebladerd.

Pastinaak

Brandpastinaak


© Peter Meininger - verspreidingsatlas.nl


Mathieu Menand - CC BY-SA 2.0 FR


Michel Pansiot - CC BY-SA 2.0 FR


Emmanuel Stratmains - CC BY-SA 2.0 FR

Bloemen: Pastinaak: Tweeslachtig. De schermen hebben vijf tot twintig ongelijke stralen (Brandpastinaak heeft vijf tot negen schermpjes). De bloemen zijn ongeveer 1½ mm groot. De vijf gele kroonbladen zijn aan de top naar binnen omgeslagen. Er zijn nul tot twee omwindselbladen, die echter spoedig afvallen. Iedere bloem heeft vijf meeldraden en een onderstandig vruchtbeginsel met twee stijlen.
Brandpastinaak: Minder (vijf tot negen), kortere en bijna even lange schermstralen, in vergelijking met Pastinaak.

Pastinaak


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL


kuleuven-kulak.be


Andrea Moro - CC BY-SA 4.0

Brandpastinaak


Jean-Claude Calais - CC BY-SA 2.0 FR


Michel Pansiot - CC BY-SA 2.0 FR


Emmanuel Stratmains - CC BY-SA 2.0 FR


Mathieu Menand - CC BY-SA 2.0 FR

Vruchten: Een splitvrucht. De eivormige vruchten zijn afgeplat, 5-8 mm groot en met smalle vleugels. De zaden zijn langlevend (langer dan vijf jaar). Tweezaadlobbig.

Pastinaak


kuleuven-kulak.be


kuleuven-kulak.be


Andrea Moro - CC BY-SA 4.0


dzn.eldoc.ub.rug.nl

Brandpastinaak


Emmanuel Stratmains - CC BY-SA 2.0 FR


Michel Pansiot - CC BY-SA 2.0 FR


Jean-Claude Bouzat - CC BY-SA 2.0 FR


dzn.eldoc.ub.rug.nl

Biotoop

Bodem: Zonnige plaatsen op vochtige, matig voedselrijke tot voedselrijke, weinig of niet bemeste, kalkhoudende grond.

Groeiplaatsen: Pastinaak: Bermen, dijken, zeeduinen (duinstruweel, duinvalleien en omgewerkte grond), ruigten, braakliggende grond, afgravingen (steen- en kleigroeven), grasland (vochtig, licht bemest grasland, hooiland, hellingen, en uiterwaarden), langs spoorwegen (spoorwegterreinen), industrieterreinen, mijnsteenbergen en waterkanten (kleiige sloten en kanalen).
Brandpastinaak: Waterkanten (rivieroevers), voedselrijke ruigten, stenige terreinen en ruderale plaatsen.

Verspreiding

Wereld: Pastinaak: In het grootste deel van Europa, in West-Azië, Midden-Siberië en China. Ingeburgerd in Amerika en Australië.
Brandpastinaak: Oorspronkelijk uit Zuidwest-Azië en Midden- en Zuidoost-Europa. Zich uitbreidend in West-Europa.

Pastinaca sativa

gbif.org

Pastinaak (Pastinaca sativa subsp.sativa)

gbif.org

Brandpastinaak (Pastinaca sativa subsp. urens)

gbif.org

Nederland: Pastinaak: Vrij algemeen, maar zeldzaam in Limburg, in het oosten en noordoosten en op de Waddeneilanden.
Rode lijst 2012. Thans niet bedreigd. Trend sinds 1950: stabiel of toegenomen. Algemeen. Oorspronkelijk inheems.
Brandpastinaak: Zeer zeldzaam, o.a. in Zuid-Limburg. Zich uitbreidend.
Rode lijst 2012. Thans niet bedreigd. Trend sinds 1950: stabiel of toegenomen. Zeldzaam. Ingeburgerd tussen 1975 en 1999.

Pastinaak

verspreidingsatlas.nl

Brandpastinaak

Verspreidingsatlas.nl

Vlaanderen: Pastinaak: Algemeen in het kustgebied. Elders vrij zeldzaam.
Brandpastinaak: Zeldzaam ingeburgerd, maar toenemend.
Rode lijst. Thans niet bedreigd.


Wallonië: Pastinaak: Vrij algemeen in kalkgebieden (o.a. in Lotharingen). Elders zeldzaam.
Brandpastinaak: Zeldzaam ingeburgerd.

Toepassingen

Vermeerderen: Zaaien.

Oude illustraties (Klik op een afbeelding om te vergroten).


Flora Batava, deel 5, Jan Kops en Herman Christiaan van Hall (1828)


Afbeeldingen der artseny-gewassen met derzelver Nederduitsche en Latynsche beschryvingen. Deel 6 (1801)


Cruijdeboek, deel 5, Rembert Dodoens. Cruyden, wortelen ende vruchten, diemen in die spijse ghebruyckt (1554)


Flora von Deutschland, Österreich und der Schweiz, Prof. Dr. Otto Wilhelm Thomé (1885-1905)


Deutschlands Flora in Abbildungen, Jacob Sturm und Johann Georg Sturm


Flora Danica Georg ChristianOeder e.a. (1761-1888)


Flora regni borussici, deel 10, A.G. Dietrich (1842)


English Botany, or Coloured Figures of British Plants, deel 4, J.E. Sowerby (1865)


British entomology, deel 6, J. Curtis (1823-1840)


Atlas des plantes de France, deel 2, Amédée Masclef (1890)


Introductio generalis in rem herbariam, deel 4, A.Q. Rivinus (1690-1777)


New Kreüterbuch, L. Fuchs (1543)


Plantarum seu stirpium icones, deel 1, M. de Lobel (1581)

   

© 2001-2019 K.M. Dijkstra