Wilde planten in Nederland en BelgiŽ

Gewone pastinaak en Brandpastinaak - Pastinaca sativa

Frysk: Bierwoartel

English: Wild Parsnip

FranÁais: Panais, Panais urticant

Deutsch: Pastinake, Brenn-Pastinak

Synoniemen:

Familie: Apiaceae (Schermbloemenfamilie)

Naamgeving (Etymologie): Pastinaca is afgeleid van het Latijnse pastinum (hak of eenvoudige ploeg), omdat de wortel voor als hakvrucht wordt verbouwd. Sativa slaat op het gezaaid en verbouwd worden, dus voor voedsel. Urens betekent brandend.

Ondersoorten: Gewone pastinaak (Pastinaca sativa subsp. sativa) en Brandpastinaak (Pastinaca sativa subsp. urens).

Beschrijving (Klik op een afbeelding om te vergroten).

Levensduur: Tweejarig of meerjarig.

Plantvorm: Kruid.

Winterknoppen: Hemikryptofyt.

Hoofdbloei: Juli, augustus en september.

Afmeting: Gewone pastinaak: 60-120 cm.
Brandpastinaak: 80-150 (zelden tot 250 cm).

Gewone pastinaak


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL


Klaas Dijkstra -
CC BY-NC-SA 3.0 NL


kuleuven-kulak.be/bioweb


Andrea Moro - dryades.units.it/cercapiante -
CC BY-SA 4.0

Brandpastinaak


Emmanuel Stratmains - tela-botanica.org - CC BY-SA 2.0 FR


Michel Pansiot - tela-botanica.org - CC BY-SA 2.0 FR


© Erik Slootweg -
CC BY-NC-ND 3.0


© Andre Hos - CC BY-NC-ND 3.0

Wortels: Een penwortel.

Gewone pastinaak


Goldlocki -
CC BY-SA 3.0


Zyance -
CC BY-SA 2.5


Tiia Monto -
CC BY-SA 4.0


Jonathunder -
CC BY-SA 3.0

Stengels: Gewone pastinaak: De rechtopstaande, stengels zijn hol of massief, kantig-gegroefd, kort behaard, glanzend en bovenaan vertakt. De plant verspreidt een duidelijke geur.
Brandpastinaak: De sterk vertakte stengel is onderaan minder diep gegroefd en meestal dicht kort grijs behaard, maar later wordt deze kaal.

Gewone pastinaak


AnRo0002 -
CC0


AnRo0002 -
CC0


Andrea Moro - dryades.units.it/cercapiante -
CC BY-SA 4.0


kuleuven-kulak.be/bioweb

Brandpastinaak


Bertrant Bui - tela-botanica.org - CC BY-SA 2.0 FR


Bertrant Bui - tela-botanica.org - CC BY-SA 2.0 FR


© Peter Meininger - verspreidingsatlas.nl


© Peter Meininger - verspreidingsatlas.nl

Bladeren: Gewone pastinaak: De verspreidstaande, geelgroene bladeren zijn enkel of soms dubbel geveerd. Aan de bovenkant zijn ze vaak glanzig en van onderen zijn ze behaard tot kaal. Ze hebben vijf tot elf eironde gelobde en getande slippen.
Brandpastinaak: De plant is maar weinig bebladerd.

Gewone pastinaak


kuleuven-kulak.be/bioweb


Andrea Moro - dryades.units.it/cercapiante -
CC BY-SA 4.0


Vatadoshu -
CC0


Andrea Moro - dryades.units.it/cercapiante -
CC BY-SA 4.0

Brandpastinaak


© Peter Meininger - verspreidingsatlas.nl


Mathieu Menand - tela-botanica.org - CC BY-SA 2.0 FR


Michel Pansiot - tela-botanica.org - CC BY-SA 2.0 FR


Emmanuel Stratmains - tela-botanica.org - CC BY-SA 2.0 FR

Bloemen: Gewone pastinaak: Tweeslachtig. De schermen hebben vijf tot twintig ongelijke stralen (Brandpastinaak heeft vijf tot negen schermpjes). De bloemen zijn ongeveer 1Ĺ mm groot. De vijf gele kroonbladen zijn aan de top naar binnen omgeslagen. Er zijn nul tot twee omwindselbladen, die echter spoedig afvallen. Iedere bloem heeft vijf meeldraden en een onderstandig vruchtbeginsel met twee stijlen.
Brandpastinaak: Minder (vijf tot negen), kortere en bijna even lange schermstralen, in vergelijking met Pastinaak.

Gewone pastinaak


Klaas Dijkstra -
CC BY-NC-SA 3.0 NL


Klaas Dijkstra -
CC BY-NC-SA 3.0 NL


kuleuven-kulak.be/bioweb


Andrea Moro - dryades.units.it/cercapiante - CC BY-SA 4.0

Brandpastinaak


Jean-Claude Calais - tela-botanica.org - CC BY-SA 2.0 FR


Michel Pansiot - tela-botanica.org - CC BY-SA 2.0 FR


Emmanuel Stratmains - tela-botanica.org - CC BY-SA 2.0 FR


Mathieu Menand - tela-botanica.org - CC BY-SA 2.0 FR

Vruchten: Een splitvrucht. De eivormige vruchten zijn afgeplat, 5-8 mm groot en met smalle vleugels. De zaden zijn langlevend (langer dan vijf jaar). Tweezaadlobbig.

Gewone pastinaak


kuleuven-kulak.be/bioweb


kuleuven-kulak.be/bioweb


Andrea Moro - dryades.units.it/cercapiante - CC BY-SA 4.0


Digitale zadenatlas

Brandpastinaak


Emmanuel Stratmains - tela-botanica.org - CC BY-SA 2.0 FR


Michel Pansiot - tela-botanica.org - CC BY-SA 2.0 FR


Jean-Claude Bouzat - tela-botanica.org - CC BY-SA 2.0 FR


Digitale zadenatlas

Biotoop

Bodem: Zonnige plaatsen op vochtige, matig voedselrijke tot voedselrijke, weinig of niet bemeste, kalkhoudende grond.

Groeiplaatsen: Gewone pastinaak: Bermen, dijken, zeeduinen (duinstruweel, duinvalleien en omgewerkte grond), ruigten, braakliggende grond, afgravingen (steen- en kleigroeven), grasland (vochtig, licht bemest grasland, hooiland, hellingen, en uiterwaarden), langs spoorwegen (spoorwegterreinen), industrieterreinen, mijnsteenbergen en waterkanten (kleiige sloten en kanalen).
Brandpastinaak: Waterkanten (rivieroevers), voedselrijke ruigten, stenige terreinen en ruderale plaatsen.

Verspreiding

Wereld: Gewone pastinaak: In het grootste deel van Europa, in West-AziŽ, Midden-SiberiŽ en China. Ingeburgerd in Amerika en AustraliŽ.
Brandpastinaak: Oorspronkelijk uit Zuidwest-AziŽ en Midden- en Zuidoost-Europa. Zich uitbreidend in West-Europa.

Pastinaak

Gewone pastinaak

Brandpastinaak

Nederland: Gewone pastinaak: Vrij algemeen, maar zeldzaam in Limburg, in het oosten en noordoosten en op de Waddeneilanden.
Brandpastinaak: Zeldzaam, o.a. in Limburg. Zich uitbreidend. Ingeburgerd tussen 1975 en 1999.

Gewone pastinaak

Brandpastinaak

Vlaanderen: Gewone pastinaak: Vrij algemeen. Het meest  in het kustgebied.
Brandpastinaak: Zeldzaam ingeburgerd, maar toenemend.
WalloniŽ:
Gewone pastinaak Vrij algemeen.
Brandpastinaak: Zeldzaam ingeburgerd, maar toenemend.

Gewone pastinaak

Brandpastinaak

Toepassingen

Vermeerderen: Zaaien.

Oude illustraties (Klik op een afbeelding om te vergroten).


Flora Batava, deel 5, Jan Kops en Herman Christiaan van Hall (1828)


Afbeeldingen der artseny-gewassen met derzelver Nederduitsche en Latynsche beschryvingen. Deel 6 (1801)


Cruijdeboek, deel 5, Rembert Dodoens. Cruyden, wortelen ende vruchten, diemen in die spijse ghebruyckt (1554)


Deutschlands Flora in Abbildungen, Jacob Sturm und Johann Georg Sturm


New KreŁterbuch, L. Fuchs (1543)


Flora Danica Georg ChristianOeder e.a. (1761-1888)


A curious herbal, deel 2, E. Blackwell (1739)


Herbarium Blackwellianum, deel 4, E. Blackwell (1760)


Nouvelle iconographie fourragŤre (Atlas) J. Gourdon, P. Naudin (1865-1871)


Pastinaca
Introductio generalis in rem herbariam, deel 4, A.Q. Rivinus (1690-1777)


Flora von Deutschland, ÷sterreich und der Schweiz, Prof. Dr. Otto Wilhelm Thomť (1885-1905)


Flora regni borussici, deel 10, A.G. Dietrich (1842)


English Botany, or Coloured Figures of British Plants, deel 4, J.E. Sowerby (1865)


British entomology, deel 6, J. Curtis (1823-1840)


Illustrations of the British Flora, Walter Hood Fitch (1924)


Atlas des plantes de France, deel 2, Amťdťe Masclef (1890)


Pastinaca domestica vulgi
Plantarum seu stirpium icones, deel 1, M. de Lobel (1581)

2001-2021 K.M. Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL