Wilde planten in Nederland en België

 Nederlandse namen   Wetenschappelijke namen 

Peen - Daucus carota

Frysk: Wylde woartel

English: Wild Carrot

Français: Carotte sauvage

Deutsch: Wilde Möhre

Synoniemen: Wilde wortel

Familie: Apiaceae (Schermbloemenfamilie)

Naamgeving (Etymologie): Daucus is afgeleid van de oude Griekse naam daucus (wortel) of van het Griekse daio (ik verwarm), de zaden hebben een verwarmende invloed, of het woord is afgeleid van het Griekse daioo (verdelen of delen), misschien naar de gewoonte om de grote wortels in stukken te snijden voor men ze eet. Carota betekent saffraankleurig.

Beschrijving (Klik op een afbeelding om te vergroten).

Levensduur: Tweejarig of meerjarig, zelden Eenjarig.

Plantvorm: Kruid.

Winterknoppen: Hemikryptofyt.

Bloeimaanden: Juni, juli, augustus en september.

Afmeting: 30-90 cm.


Klaas Dijkstra -
CC BY-NC-SA 3.0 NL


Klaas Dijkstra -
CC BY-NC-SA 3.0 NL


Klaas Dijkstra -
CC BY-NC-SA 3.0 NL


Klaas Dijkstra -
CC BY-NC-SA 3.0 NL

Wortels: Een dikke, witte penwortel.


Lamiot -
CC BY 3.0


Dirk Ingo Franke -
CC BY-SA 4.0


Marinella Zepigi -
CC BY-NC-ND 4.0


bisque.cyverse.org -
CC BY-NC 3.0

Stengels: De rechtopstaande, massieve stengels zijn vaak geribd en stijf behaard.


Klaas Dijkstra -
CC BY-NC-SA 3.0 NL


Klaas Dijkstra -
CC BY-NC-SA 3.0 NL


Klaas Dijkstra -
CC BY-NC-SA 3.0 NL


Muriel Bendel -
CC BY-SA 4.0

Bladeren: De verspreidstaande, behaarde bladeren zijn twee- tot drievoudig geveerd met lijnvormige of langwerpige bladslippen. De bovenste bladeren zijn vaak schutbladachtig.


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL


Klaas Dijkstra -
CC BY-NC-SA 3.0 NL


Klaas Dijkstra -
CC BY-NC-SA 3.0 NL


Klaas Dijkstra -
CC BY-NC-SA 3.0 NL

Bloemen: Tweeslachtig. De bloemen vormen samen schermen met veel stralen, die bij het rijpen van de vruchten als een vogelnest samenbuigen. De vijf kroonbladen zijn wit of soms roze. De middelste in elk scherm is vaak paars en 2 mm groot. Bij de buitenste bloemen van het scherm zijn de kroonblaadjes wat groter. Er zijn zeven tot dertien omwindselbladen, die meestal drie- tot vijfslippig zijn en er zijn zeven tot tien omwindseltjes. Iedere bloem heeft vijf meeldraden en een onderstandig vruchtbeginsel met twee stijlen.


Klaas Dijkstra -
CC BY-NC-SA 3.0 NL


Klaas Dijkstra -
CC BY-NC-SA 3.0 NL


Klaas Dijkstra -
CC BY-NC-SA 3.0 NL


Klaas Dijkstra -
CC BY-NC-SA 3.0 NL

Vruchten: Een splitvrucht. De langwerpige vruchten zijn 2-4 mm lang en kort gestekeld. De deelvruchten zijn op de rug sterk afgeplat en hebben vier rijen lange, aan de top hakige stekels. De zaden zijn kortlevend (1-5 jaar). Tweezaadlobbig.


Klaas Dijkstra -
CC BY-NC-SA 3.0 NL


Klaas Dijkstra -
CC BY-NC-SA 3.0 NL


Digitale zadenatlas

 

Biotoop

Bodem: Zonnige, open tot grazige plaatsen op droge tot matig vochtige, matig voedselarme tot matig voedselrijke, hoogstens matig bemeste, vaak kalkhoudende grond (mergel, löss, leem, zand, zavel, lichte klei en stenige plaatsen).

Groeiplaatsen: Grasland (licht bemest grasland, hooiland en kalkhellingen), bermen, dijken, zeeduinen (duinhellingen), braakliggende grond, industrieterreinen, haventerreinen, langs spoorwegen (spoorbermen en spoorwegterreinen), ruigten, afgravingen (kleigroeven, leemgroeven en steengroeven) en op de bovenste randen van kwelders (schorren).

Verspreiding

Wereld: In alle werelddelen, in gebieden met een gematigd of warm klimaat. Peen komt oorspronkelijk uit Zuidwest-Azië en Zuid-, West- en Midden-Europa.

Nederland: Algemeen. Toegenomen.

Vlaanderen: Algemeen, maar plaatselijk zeldzamer (o.a. in de Kempen).


Wallonië: Algemeen, maar vrij zeldzaam in de Ardennen.

Toepassingen

Door opgravingen weten we dat de soort omstreeks 2200 v. Chr. al bij Spijkenisse aanwezig was, rond 1250 v. Chr. bij Oss en omstreeks het begin van de jaartelling in het Fries-Groningse kustgebied. De gekweekte Peen (D. carota subsp. sativus) is waarschijnlijk van Afghaanse oorsprong en is omstreeks de 14de eeuw in onze streken ingevoerd. Behalve door zijn vlezige, oranje wortels onderscheidt deze cultuurvorm zich door geringere beharing, in omtrek driehoekige bladeren met grovere slippen en bollere schermen. Bestuiving tussen wilde en gekweekte Peen is mogelijk. Gekweekte Peen heeft met veel meer aantastingen te kampen dan de wilde vorm. Deze aantastingen worden veroorzaakt door schimmels, aaltjes en allerlei insekten.

Oude illustraties (Klik op een afbeelding om te vergroten).


Flora Batava, deel 2, Jan Kops (1807)


Afbeeldingen der artseny-gewassen met derzelver Nederduitsche en Latynsche beschryvingen. Deel 6 (1801)


Wilde peen
Cruijdeboek, deel 5, Rembert Dodoens. Cruyden, wortelen ende vruchten, diemen in die spijse ghebruyckt (1554)


Naturalis Biodiversity Center


Flora regni borussici, deel 10, A.G. Dietrich (1842)


Plantae medicinales, deel 1, Nees von Esenbeck, M.F. Wijhe, A. Henry (1828-1833)


Icones plantarum medico-oeconomico-technologicarum, deel 1, F.B. Vietz (1800)


Botanische Wandtafeln, A. Peter (1901)


Svensk botanik, deel 2, J.W. Palmstruch e.a. (1803)


Bilder ur Nordens Flora, deel 2, Carl Axel Magnus Lindman (1922-1926)


British entomology, deel 6, J. Curtis (1823-1840)


Herbarium Blackwellianum, deel 6, E. Blackwell (1773)


Flora Parisiensis, deel 4, P. Bulliard (1776-1781)


Atlas des plantes de France, deel 2, Amédée Masclef (1890)


Nouvelle iconographie fourragère (Atlas) J. Gourdon, P. Naudin (1865-1871)


Grandes Heures Anne de Bretagne, Jean (Jehan) Bourdichon (1503-1508)


Ecphrasis minus cognitarum stirpium, deel 1, F. Colonna (1616)


Pastinaca sativa Dioscoridis - Carum - Pastinaca sativa atrorubens - Genuina sylvestris pastinaca Dioscoridis
Plantarum seu stirpium icones, deel 1, M. de Lobel (1581)


Deutschlands Flora in Abbildungen, Jacob Sturm und Johann Georg Sturm


Flora von Deutschland, Österreich und der Schweiz, Prof. Dr. Otto Wilhelm Thomé (1885-1905)


Botanischer Bilderatlas nach De Candolle's Natürlichem Pflanzensystem, Carl Hoffmann (1884)


Botanischer Bilderatlas nach dem natürlichem Pflanzensystem, K. Hoffmann, E. Dennert (1911)


Unkrauttaflen - Weed plates - Planches des mauvaises herbes - Ugressplansjer, E. Korsmo (1934-1938)


New Kreüterbuch, L. Fuchs (1543)


Flora Danica, Georg Christian Oeder e.a. (1761-1883)


English Botany, or Coloured Figures of British Plants, deel 4, J.E. Sowerby (1865)


Illustrations of the British Flora, Walter Hood Fitch (1924)


Medical Botany, deel 1, W. Woodville, W.J. Hooker, G. Spratt (1832)


Flore médicale, deel 2, F.P. Chaumeton (1829)


La botanique de J.J. Rousseau, J.J. Rousseau, P.J. Redouté (1805)


Hortus botanicus Vindobonensis, deel 3, N.J. von Jacquin (1776)


Introductio generalis in rem herbariam, deel 4, A.Q. Rivinus (1690-1777)

© 2001-2020 K.M. Dijkstra