Wilde planten in Nederland en België

Nederlandse namen

A

B

C

D

E

F

G

H

I

J

K

L

M

N

O

P

R

S

T

U

V

W

Z

Pinksterbloem - Cardamine pratensis

Andere namen

Frysk: Pinksterblom

English: Cuckoo-flower

Français: Cardamine des prés

Deutsch: Wiesen-Schaumkraut

Verouderde of andere namen:

Classificatie

Klasse: Spermatopsida

Orde: Brassicales

Familie: Brassicaceae (Kruisbloemenfamilie)

Geslacht: Cardamine (Veldkers)

Soort: Cardamine pratensis

Naamgeving (Etymologie): Cardamine komt mogelijk van het Griekse cardamine of cardemon, waarmee bedoeld werd een naar sterkers smakende plant (Kardemom is een plant uit de gemberfamilie). Cardamine kan echter ook zijjn afgeleid van het Griekse Cardis (hart) en Damao (temperen of verzachten). Het kruid werd vroeger namelijk gebruikt bij hartkwalen en kon de pijn verzachten. Pratensis betekent in weiden groeiend.

Ondersoorten: Gewone pinksterbloem (Cardamine pratensis subsp. pratensis) en Moeraspinksterbloem (Cardamine pratensis subsp. dentata). Het is echter zeer de vraag of het inderdaad ondersoorten zijn of dat de verschillen alleen te maken hebben met de standplaats.

Beschrijving (Klik op een afbeelding om te vergroten).

Levensduur:Overblijvend.

Plantvorm:Kruid.

Winterknoppen:Hemikryptofyt.

Bloeimaanden: April, mei en juni.

Afmeting: 15-50 cm.


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL

Wortels


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL

Stengels: De rechtopstaande, holle, ronde of soms iets kantige stengels zijn glad, vaak kaal en niet of alleen aan de voet vertakt.


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL

Bladeren: De rozetbladen zijn rondachtig-eivormig en geveerd met een groot topblaadje. Deze deelblaadjes zijn meestal vijflobbig. De verspreidstaande, veerdelige stengelbladen zijn smaller, met vier tot zeven paar lijnvormige tot elliptische, gave of soms getande deelblaadjes. Ze zijn zittend of kort gesteeld.
Moeraspinksterbloem heeft bredere deelblaadjes.


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL

Bloemen: Tweeslachtig. De bloemen zijn 0,8-1,8 cm groot. De vier kroonbladen zijn uitgerand en lila, lichtpaars, roze of wit van kleur. Vaak zie op de kroonbladen een aantal donker paarse aderen. Van de zes meeldraden zijn de helmknoppen zijn geel. Er zijn vier grote meeldraden en twee kortere. Het vruchtbeginsel is bovenstandig en de stijl is stomp.
Moeraspinksterbloem hweeft grotere bloemen.


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL

Vruchten: Een doosvrucht. De hauwen zijn 2-5½ cm lang en 1-1½ mm breed. Ze hebben een stompe snavel. De zaden zijn kortlevend (1-5 jaar). Tweezaadlobbig.
Moeraspinksterbloem heeft grotere hauwen.


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL


Guido Gerding - CC BY-SA 3.0


Atriplexmedia - CC BY-SA 3.0


dzn.eldoc.ub.rug.nl

Biotoop

Bodem: Zonnige tot licht beschaduwde plaatsen op vochtige tot natte, matig voedselrijke tot voedselrijke, niet of licht bemeste, basische tot zwak zure grond (zand, leem, veen, zavel, klei en löss).

Groeiplaatsen: Grasland (vochtig, licht bemest grasland, hooiland, weiland en grasvelden), bermen, bossen (loofbos en elzenbroekbos), moerassen (drijftillen en verlandingsvegetatiesop laagveen), waterkanten (o.a. slootkanten, vijverkanten en langs greppels), zeeduinen (duinvalleien), heggen, plantsoenen en begraafplaatsen.

Verspreiding

Wereld:Koude en gematigde streken op het noordelijk halfrond.


gbif.org

Nederland:Algemeen.
Rode lijst 2012. Thans niet bedreigd. Trend sinds 1950: stabiel of toegenomen. Algemeen. Oorspronkelijk inheems.

Gewone pinksterbloem

verspreidingsatlas.nl

Moeraspinksterbloem

verspreidingsatlas.nl

Vlaanderen:Zeer algemeen, maar iets minder algemeen in de duinen en in de Polders.
Rode lijst. Thans niet bedreigd.


Wallonië Algemeen.

Toepassingen

De plant werd gebruikt bij hartklachten en soms bij epilepsie. Pinksterbloem werd vroeger als rauwkost gegeten, vooral tegen scheurbuik. De bladeren kunnen zowel mild als radijsachtig scherp smaken. Volksnamen als kievitsbloem en koekoeksbloem wijzen erop dat de bloeitijd samen valt met de terugkeer van de vogels in de lente. In sommige delen van Frankrijk werd de Pinksterbloem gevreesd, omdat men dacht dat adders erg op de plant gesteld waren. Wie de bloem plukte, zou binnen een jaar worden gebeten. In Duitsland zou degene die de Pinksterbloem plukte, samen met zijn of haar woning, door de bliksem getroffen worden.

Oude illustraties (Klik op een afbeelding om te vergroten).


Flora Batava, deel 1, Jan Kops (1800)


Flora Batava, deel 1, Jan Kops (1800)


Afbeeldingen der artseny-gewassen met derzelver Nederduitsche en Latynsche beschryvingen. Deel 1 (1796)


Afbeeldingen der artseny-gewassen met derzelver Nederduitsche en Latynsche beschryvingen. Deel 1 (1796)


Wiesen-Schaumkraut
Deutschlands Flora in Abbildungen, Jacob Sturm und Johann Georg Sturm


Flora von Deutschland, Österreich und der Schweiz, Prof. Dr. Otto Wilhelm Thomé (1885-1905)


Bilder ur Nordens Flora, Carl Axel Magnus Lindman (1917-1926)


Flora Danica, Georg Christian Oeder e.a. (1761-1883)

© 2001-2018 K.M. Dijkstra