Ratelpopulier

Namen

Wetenschappelijk: Populus tremula

Nederlands: Ratelpopulier (Esp, Vrouwentong)

Frysk: Esp

English: Aspen (European aspen)

Français: Peuplier tremble

Deutsch: Zitter-Pappel

Familie: Wilgenfamilie, Salicaceae

Geslacht: Populus, Populier

Kruising: Grauwe abeel is de kruising van Witte abeel en Ratelpopulier.

Naamgeving: Ratelpopulier heet zo vanwege het trillen (ratelen) van de bladeren in de wind. Het Latijnse populus stond als mannelijk woord voor volkzoals in populair, terwijl het als vrouwelijk woord de naam van de boom of de populier betekende. Tremula betekent trillend of bevend.

Beschrijving (Klik op een afbeelding om te vergroten).

Levensduur: Overblijvend.

Plantvorm: Boom.

Winterknoppen: Fanerofyt.

Bloeimaanden: Maart en april.

Afmeting: 6 tot soms 25 meter, maar meestal lager blijvend.


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL


Wim van der Neut - CC BY-NC-SA 3.0 NL


Wim van der Neut - CC BY-NC-SA 3.0 NL


Wim van der Neut - CC BY-NC-SA 3.0 NL

Wortels: Veel wortelopslag.

Stam: De kroon is ijl en wijdvertakt. De schors is grijsbruin, min of meer glad, maar bij oudere bomen donkergrijs en ruw. Bij opgaande bomen is vaak meer dan de helft van de stam zonder zijtakken.


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL


Wim van der Neut - CC BY-NC-SA 3.0 NL


© Willem Braam - verspreidingsatlas.nl


Wim van der Neut - CC BY-NC-SA 3.0 NL

Takken: Jonge takken zijn vrijwel kaal of ijl behaard.


© Adrie van Heerden - verspreidingsatlas.nl


Wim van der Neut - CC BY-NC-SA 3.0 NL


Andrea Moro - CC BY-SA 4.0


Andrea Moro - CC BY-SA 4.0

Bladeren: De bladknoppen zijn spits en vrijwel kaal, de knopschubben zijn kleverig. De lange bladstelen zijn zijdelings samengedrukt. De bladeren bewegen bij elk zuchtje wind bewegend. Ze zijn vrijwel kaal, zwak hartvormig tot rondachtig, hebben een afgeknotte tot iets hartvormige voet, zijn van boven donkergroen en van onderen licht grijsgroen. De bladrand is grof getand-gekarteld. De bladeren zijn niet doorschijnend.


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL


Andrea Moro - CC BY-SA 4.0


© Peter Meininger - verspreidingsatlas.nl

Bloemen: Eenslachtig. Tweehuizig. De hangende katjes zijn 5-8 cm lang. De schutbladen zijn zwartbruin en diep ingesneden. De lange wimpers zijn grauw wollig. De bloemen hebben twee stempels, zijn tweedelig, paarsachtig en bevatten vijf tot zeventien meeldraden.


Mannelijke katjes
© Willem Braam - verspreidingsatlas.nl


Vrouwelijk katje
© Willem Braam - verspreidingsatlas.nl


Mannelijk katje
© Willem Braam - verspreidingsatlas.nl


Vrouwelijk katje
Leo Michels - Public Domain

Vruchten: Een doosvrucht. De vruchtkatjes worden 5-12 cm lang. De zaden zijn zeer kortlevend (korter dan één jaar). Tweezaadlobbig.


dzn.eldoc.ub.rug.nl

Biotoop

Bodem: Zonnige, open plaatsen op matig droge tot matig vochtige, voedselarme tot voedselrijke, meestal zwak zure, maar soms kalkhoudende, lichte grond (zand, leem, veen en mergel).

Groeiplaatsen: Bosranden, hakhout, struwelen, houtwallen, pionier op kapvlakten, bossen (open plekken), zeeduinen, bermen en langs spoorwegen.

Verspreiding

Wereld: Gematigde en koude streken in Europa en Azië en in Noordwest-Afrika.

Ratelpopulier - Populus tremula

Nederland: Algemeen op de zandgronden in het noordoosten, oosten, midden en zuiden en in de binnenduinen.
Rode lijst 2012. Thans niet bedreigd. Trend sinds 1950: stabiel of toegenomen. Algemeen. Oorspronkelijk inheems.


verspreidingsatlas.nl

Vlaanderen: Algemeen, maar zeldzaam in de Polders.
Rode lijst. Thans niet bedreigd.

Ratelpopulier - Populus tremula

Wallonië: Algemeen.

Toepassingen

In sommige streken geloofde men dat het trillen van de bladeren schuldgevoelens waren, het hout voor het kruis waaraan Christus stierf zou volgens de legende van de Ratelpopulier afkomstig zijn. De bladeren trilden van schaamte omdat de boom als enige bij de dood van Christus niet zijn takken liet hangen.

Oude illustraties

Flora Batava, deel 14, Jan Kops en F.W. van Eeden (1872)


Deutschlands Flora in Abbildungen, Jacob Sturm und Johann Georg Sturm

Flora von Deutschland, Österreich und der Schweiz, Prof. Dr. Otto Wilhelm Thomé (1885 - 1905)

Bilder ur Nordens Flora, Carl Axel Magnus Lindman (1917-1926)

Flora Danica, Georg Christian Oeder e.a. (1761-1883)

© 2001-2017 K.M. Dijkstra