Wilde planten in Nederland en België

Nederlandse namen

A

B

C

D

E

F

G

H

I

J

K

L

M

N

O

P

R

S

T

U

V

W

Z

Ratelpopulier - Populus tremula

Andere namen

Frysk: Esp

English: Aspen

Français: Peuplier tremble

Deutsch: Zitter-Pappel

Verouderde of andere namen: Esp, Vrouwentong

Classificatie

Klasse: Spermatopsida

Orde: Malpighiales

Familie: Salicaceae (Wilgenfamilie)

Geslacht: Populus (Populier)

Soort: Populus tremula

Naamgeving (Etymologie):   Ratelpopulier heet zo vanwege het trillen (ratelen) van de bladeren in de wind. Het Latijnse populus stond als mannelijk woord voor volkzoals in populair, terwijl het als vrouwelijk woord de naam van de boom of de populier betekende. Tremula betekent trillend of bevend.

Kruising: Grauwe abeel (zie daar) is de kruising van Witte abeel en Ratelpopulier.

Beschrijving (Klik op een afbeelding om te vergroten).

Levensduur: Overblijvend.

Plantvorm: Boom.

Winterknoppen: Fanerofyt.

Bloeimaanden: Maart en april.

Afmeting: 6 tot soms 25 meter, maar meestal lager blijvend.


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL


Wim van der Neut - CC BY-NC-SA 3.0 NL


Wim van der Neut - CC BY-NC-SA 3.0 NL


Wim van der Neut - CC BY-NC-SA 3.0 NL

Wortels: Veel wortelopslag.

Stam: De kroon is ijl en wijdvertakt. De schors is grijsbruin, of zilverachtig grijs,  min of meer glad, maar bij oudere bomen is de schors donkergrijs, ruw en gegroefd. Bij opgaande bomen is vaak meer dan de helft van de stam zonder zijtakken.


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL


Wim van der Neut - CC BY-NC-SA 3.0 NL


© Willem Braam - verspreidingsatlas.nl


Wim van der Neut - CC BY-NC-SA 3.0 NL

Takken: Jonge takken zijn vrijwel kaal of ijl behaard.


© Adrie van Heerden - verspreidingsatlas.nl


Wim van der Neut - CC BY-NC-SA 3.0 NL


Andrea Moro - CC BY-SA 4.0


Andrea Moro - CC BY-SA 4.0

Bladeren: De bladknoppen zijn spits en vrijwel kaal, de knopschubben zijn enigszins kleverig. De lange bladstelen zijn zijdelings samengedrukt (plat). De eerste bladeren aan de lange loten en de bladeren van jonge bomen zien er vaak iets anders uit. Deze zijn eirond  tot driehoekig, spits en hebben een gezaagde  rand. De verspreidstaande  bladeren bewegen bij elk zuchtje wind. Ze maken daardoor een " ratelend" geluid. Ze zijn vrijwel kaal, zwak hartvormig tot rondachtig, hebben een afgeknotte tot iets hartvormige voet, zijn van boven donkergroen en van onderen licht grijsgroen. De bladrand is grof getand-gekarteld. De bladeren zijn niet doorschijnend.


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL


Andrea Moro - CC BY-SA 4.0


© Peter Meininger - verspreidingsatlas.nl

Bloemen: Eenslachtig. Tweehuizig. De rolronde, hangende katjes zijn 5-8 cm lang. Ze verschijnen voordat de bladeren ontluiken. De schutbladen zijn zwartbruin en diep ingesneden. De lange wimpers zijn grauw wollig. De bloemen hebben twee tweedelige  stempels. De mannelijke bloemen  bevatten vijf tot zeventien meeldraden.


Mannelijke katjes
© Willem Braam - verspreidingsatlas.nl


Vrouwelijk katje
© Willem Braam - verspreidingsatlas.nl


Mannelijk katje
© Willem Braam - verspreidingsatlas.nl


Vrouwelijk katje
Leo Michels - Public Domain

Vruchten: Een doosvrucht. De vruchtkatjes met wollige haren worden 5-12 cm lang. De zaden zijn zeer kortlevend (korter dan één jaar). Tweezaadlobbig.


dzn.eldoc.ub.rug.nl

Biotoop

Bodem: Zonnige, open plaatsen op matig droge tot matig vochtige, voedselarme tot voedselrijke, meestal zwak zure, maar soms kalkhoudende, lichte grond (zand, leem, veen en mergel).

Groeiplaatsen: Bosranden, hakhout, struwelen, houtwallen, pionier op kapvlakten, bossen (open plekken), zeeduinen, bermen en langs spoorwegen.

Verspreiding

Wereld: Gematigde en koude streken in Europa en Azië en in Noordwest-Afrika.


gbif.org

Nederland: Algemeen op de zandgronden in het noordoosten, oosten, midden en zuiden en in de binnenduinen.
Rode lijst 2012. Thans niet bedreigd. Trend sinds 1950: stabiel of toegenomen. Algemeen. Oorspronkelijk inheems.


verspreidingsatlas.nl

Vlaanderen: Algemeen, maar zeldzaam in de Polders.
Rode lijst. Thans niet bedreigd.


Wallonië: Algemeen.

Toepassingen

In sommige streken geloofde men dat het trillen van de bladeren schuldgevoelens waren, het hout voor het kruis waaraan Christus stierf zou volgens de legende van de Ratelpopulier afkomstig zijn. De bladeren trilden van schaamte omdat de boom als enige bij de dood van Christus niet zijn takken liet hangen.

Oude illustraties (Klik op een afbeelding om te vergroten).


Flora Batava, deel 14, Jan Kops en F.W. van Eeden (1872)


Flora Batava, deel 14, Jan Kops en F.W. van Eeden (1872)


Flora Batava, deel 14, Jan Kops en F.W. van Eeden (1872)


Deutschlands Flora in Abbildungen, Jacob Sturm und Johann Georg Sturm


Flora von Deutschland, Österreich und der Schweiz, Prof. Dr. Otto Wilhelm Thomé (1885-1905)


Bilder ur Nordens Flora, Carl Axel Magnus Lindman (1917-1926)


Flora Danica, Georg Christian Oeder e.a. (1761-1883)

 

© 2001-2018 K.M. Dijkstra