Wilde planten in Nederland en België

Nederlandse namen

A

B

C

D

E

F

G

H

I

J

K

L

M

N

O

P

R

S

T

U

V

W

Z

Rechte rus, Alpenrus, Duinrus - Juncus alpinoarticulatus

Andere namen

Frysk: Dúnrusk

English: Alpine Rush, Northern green rush

Français: Jonc des Alpes, Jonc aplati

Deutsch: Alpen-Binse, Zweischneidige Binse

Verouderde of andere namen: Rijnrus (Alpenrus), Juncus anceps (Duinrus)

Classificatie

Klasse: Spermatopsida

Orde: Poales

Familie: Juncaceae (Russenfamilie)

Geslacht: Juncus (Rus)

Soort: Juncus alpinoarticulatus

Naamgeving (Etymologie): Juncus komt van het Latijnse jungere (verbinden), omdat soorten van dit geslacht werden gebruikt als bind- en vlechtmateriaal. Alpinoarticulatus komt van Alpinum (van de Alpen), articulatus betekent geleed en atricapillus zwartharig.

Ondersoort: Bij ons komen twee ondersoorten voor: Alpenrus (Juncus alpinoarticulatus subsp. alpinoarticulatus) en Duinrus (Juncus alpinoarticulatus subsp. atricapillus). Waar beide ondersoorten naast elkaar groeien, kunnen vruchtbare tussenvormen ontstaan.

Kruising: Rechte rus x Zomprus (Juncus x alpiniformis).

Beschrijving (Klik op een afbeelding om te vergroten).

Levensduur: Overblijvend.

Plantvorm: Kruid.

Winterknoppen: Hemikryptofyt.

Bloeimaanden: Juli, augustus en september.

Afmeting: 30-60 cm.

Alpenrus


biopix.com - © JC Schou


biopix.com - © JC Schou


Andrea Moro - CC BY-SA 4.0


© Jelle Hofstra - verspreidingsatlas.nl

Duinrus


Bas Kers- CC-BY-NC-SA-2.0


Bas Kers- CC-BY-NC-SA-2.0


Bas Kers- CC-BY-NC-SA-2.0


ecomare.nl - CC BY-NC 4.0

Wortels: Aan een vrij forse, enige millimeters dikke, kruipende wortelstokmet gemiddeld 1-2 centimeter lange ledenontspringen rijen stengels.


Neuchâtel Herbarium - CC BY-SA 3.0


Neuchâtel Herbarium - CC BY-SA 3.0


Neuchâtel Herbarium - CC BY-SA 3.0


Neuchâtel Herbarium - CC BY-SA 3.0

Stengels: Alpenrus: De rechtopstaande, niet-bloeiende stengels dragen meer dan één volledig blad. De bloeistengels worden aan de voet al of niet omhuld door een paar scheden zonder bladschijf.
Duinrus: Rechtopstaand. De onderste takken van de bloeiwijze staan schuin rechtop. De stengels staan in rijen. De bloeistengels kunnen aan de voet al of niet omhuld zijn door een paar scheden zonder bladschijf.

Alpenrus


Liliane Roubaudi - CC BY-SA 2.0 FR


Andrea Moro - CC BY-SA 4.0


Andrea Moro - CC BY-SA 4.0


Andrea Moro - CC BY-SA 4.0

Duinrus


Bas Kers- CC-BY-NC-SA-2.0


© Biopix: JC Schou (Juncus anceps)


© Biopix: JC Schou (Juncus anceps)


© Biopix: JC Schou (Juncus anceps)

Bladeren: Alpenrus: De bladschijf is gekamerd door van buiten af zichtbare tussenschotten. Gemiddeld met drie volledige bladeren.
Duinrus: De bladschijf is verdeeld in kamers door van buiten af zichtbare tussenschotten. Gemiddeld met drie volledige bladen.

Alpenrus


Andrea Moro - CC BY-SA 4.0


luirig.altervista.org - Marinella Zepigi


luirig.altervista.org - Marinella Zepigi


Liliane Roubaudi - CC BY-SA 2.0 FR

Duinrus


© Biopix: JC Schou (Juncus anceps)


© Biopix: JC Schou (Juncus anceps)


© Biopix: JC Schou (Juncus anceps)


© Gertjan van Noord - CC BY-ND 3.0

Bloemen: Alpenrus: Tweeslachtig. De bloeiwijze kan uit enkele tientallen tot enige honderden hoofdjesbestaanen vrij compact tot tamelijk ijl zijn. Meestal is zij meer hoog dan breed en steedsstaan de zijtakken rechtop of onder een scherpe hoek schuin omhoog. De onderste pluimtak kan sterk verlengd zijn, zodat de bloeiwijze tweekoppig lijkt. Het onderste schutbladis meestal korter dan de bloeiwijze. De bloemdekbladenzijn donker rossig-bruin tot bruinzwart, onderling ongeveer even lang, met een stompe top de buitenste drie vertonen een zeer klein stekelpuntje, dat vlak onder detop uittreedt. De helmknoppenzijn 0,4-0,6 (soms tot 0,8) mm lang, duidelijk korter dan de helmdraden.
Duinrus: Tweeslachtig. De bloeiwijze is meestal gedrongen. De bloemdekbladen (2-2½ mm) zijn donker roodbruin tot bruinzwart, alle ongeveer even lang, de buitenste min of meer stomp, meestal met een spitsje iets onder de top. De helmknoppen zijn 0,7-1,3 mm. De onderste tak is meestal sterk verlengd en vertakt, zodat er twee bloeiwijzen boven elkaar lijken te staan.

Alpenrus


luirig.altervista.org - Daniela Longo


Mathieu Menand - CC BY-SA 2.0 FR


biopix.com - © JC Schou


Andrea Moro - CC BY-SA 4.0

Duinrus


Bas Kers- CC-BY-NC-SA-2.0


© Biopix: JC Schou (Juncus anceps)


© Biopix: JC Schou (Juncus anceps)


© Biopix: JC Schou (Juncus anceps)

Vruchten: Alpenrus: Een doosvrucht. De glanzend bruinzwarte tot zwarte doosvrucht is meestal duidelijk langerdan het bloemdek, is abrupt in een kort snaveltjetoegespitst en bevat vijfentwintig tot vijfenveertig zaden. De zaden zijn langlevend (langer dan vijf jaar). Eenzaadlobbig.

Duinrus: Een doosvrucht. De vrucht (zonder de stijlrest) is meestal weinig langer dan het bloemdek. De vrucht is glanzend roodbruin tot zwart, met twintig tot vijfentwintig zaden. De zaden zijn langlevend (langer dan vijf jaar). Eenzaadlobbig.


Liliane Roubaudi - CC BY-SA 2.0 FR


Liliane Roubaudi - CC BY-SA 2.0 FR


Andrea Moro - CC BY-SA 4.0


dzn.eldoc.ub.rug.nl

Biotoop

Bodem: Alpenrus: Zonnige, vrij open plaatsen (pioniervegetatie) op natte, voedselarme tot matig voedselrijke, kalkhoudende grond (zandige klei en leem).
Duinrus: Zonnige, vrij open plaatsen (pioniervegetatie) op natte, voedselarme tot matig voedselrijke, basische, kalkhoudende zandgrond. Ook op brakke grond, maar wel met aanvoer van zoet water.

Groeiplaatsen: Alpenrus: Grasland (hooiland, moerassig schraal grasland en hooiland met bronbeekjes), kalkmoerassen (veenmoeras), waterkanten (o.a. langs nieuwe vijvers en langs tichelgaten), afgravingen (zandgroeven en leemgroeven) en heide (in de overgang van heide naar natte laagten of vennetjes).
Duinrus: Zeeduinen (jonge duinvalleien, randen van strandvlakten, de grens van strandvlakten met duinruggen en drooggevallen zandplaten in voormalige zeearmen), moerassen (kalkmoerassen), soms op opgespoten grondvlakten en in karrensporen.

Verspreiding

Wereld: Koudere en gematigde streken op het noordelijk halfrond.
Alpenrus: Europa.
Duinrus: Langs de West-Europese kust, van de Scheldemond tot in Zuid-Zweden. Niet in Groot-Brittannië. Elders nog een paar vindplaatsen, o.a. in Frankrijk (langs de Atlantische Oceaan) en langs de kusten van het westelijke deel van de Middelandse Zee.


gbif.org

Rechte rus


gbif.org

Alpenrus


gbif.org

Duinrus (het kaartje is niet volledig)

Nederland: Alpenrus: Zeer zeldzaam in Twente, bij Nijmegen, in het rivierengebied en in Zuid-Limburg.
Duinrus: Vrij algemeen op de Waddeneilanden en in het Lauwersmeergebied en vrij zeldzaam in de duinen tussen Den Helder en Schouwen. Elders zeer zeldzaam.
Rode lijst 2012. Thans niet bedreigd. Trend sinds 1950: stabiel of toegenomen. Vrij zeldzaam. Oorspronkelijk inheems.

Rechte rus

Verspreidingsatlas.nl

Alpenrus

Verspreidingsatlas.nl

Duinrus

Verspreidingsatlas.nl

Rechte rus x Zomprus (Juncus x alpipniformis)

Verspreidingsatlas.nl

Vlaanderen: Alpenrus: Zeer zeldzaam in de Kempen.
Rode lijst. Met verdwijning bedreigd.
Duinrus: Vroeger zeer zeldzaam in het kustgebied bij Knokke. Voor het laatst gevonden in 1924. Omstreeks 1915 ook een aantal malen gevonden op een dijk in Willebroek.
Rode lijst. Verdwenen uit Vlaanderen.


Alpenrus


Duinrus

Wallonië: Niet in Wallonië.

Oude illustraties (Klik op een afbeelding om te vergroten).


Flora Batava, deel 17, Jan Kops en F.W. van Eeden (1885)


Deutschlands Flora in Abbildungen, Jacob Sturm und Johann Georg Sturm

Atlas der Alpenflora, Anton Hartinger (1882)


Juncus atricapillus var. sparsiflorius
Flora Danica, Georg Christian Oeder e.a. (1761-1883)

© 2001-2018 K.M. Dijkstra