Wilde planten in Nederland en België

Nederlandse namen

A

B

C

D

E

F

G

H

I

J

K

L

M

N

O

P

R

S

T

U

V

W

Z

Rode bosbes - Vaccinium vitis-idaea

Andere namen

Frysk: Reade blebberbei

English: Cowberry

Français: Airelle rouge

Deutsch: Preiselbeere

Verouderde of andere namen: Vossenbes

Classificatie

Klasse: Spermatopsida

Orde: Ericales

Familie: Ericaceae (Heifamilie)

Geslacht: Vaccinium (Bosbes)

Soort: Vaccinium vitis-idaea

Naamgeving (Etymologie): Vaccinium komt van het Latijnse woord vacca (koe) en baccinium (bessen), een bes die graag door koeien wordt gegeten. Vtis-idaea betekent wijnstok of druif van de berg Ida op Kreta.

Kruising: Bastaardbosbes (accinium x intermedium) is de kruising met Blauwe bosbes. Deze is op enige plaatsen gevonden en heeft rode of zwartblauwe bessen. Bastaardbosbes is een grotendeels onvruchtbare bastaard, die qua kenmerken verder intermediair is tussen beide oudersoorten.
De bastaard tussen Blauwe en Rode bosbes staat op lichte tot matig beschaduwde, matig droge tot matig vochtige, voedselarme, zure zand-, leem- en veenbodems met een laag ruwe humus. Ze groeit op plaatsen waar vaak verstoring heeft plaats gevonden als graafwerkzaamheden en betreding. Dit betreft dan vaak stormvlakten, wroetplekken van zwijnen, rabatgreppels en begraafplaatsen. Nederland valt geheel binnen het Europese deel van het areaal van de beide stamouders. De soort komt verspreid voor in Zuidoost-Friesland, Overijssel en Gelderland. De plant vermeerdert zich met behulp van uitlopers en kan pure klonen vormen. De bloemen zijn, net als de habitus, intermediair tussen de beide ouders. Wanneer er pollen via insecten van Rode bosbes op Blauwe bosbes terecht komt kan de grotendeels onvruchtbare bastaard ontstaan. Deze bloeit slechts spaarzaam, de kroon is bleekroze en de weinige bessen die gevormd worden zijn meestal blauw, soms rood. Een enkele keer vindt er terugkruising plaats via pollen van de Rode bosbes.
CC BY-NC-SA 3.0 NL René van Moorsel, 2014


Vaccinium x intermedium
© Egbert de Boer - verspreidingsatlas.nl


Vaccinium x intermedium
© Egbert de Boer - verspreidingsatlas.nl


Vaccinium x intermedium
© Michiel Poolman - CC BY-NC-ND 3.0


Vaccinium x intermedium
© Benno te Linde  - CC BY-NC-ND 3.0

Beschrijving (Klik op een afbeelding om te vergroten).

Levensduur: Overblijvend.

Plantvorm: Dwergstruik.

Winterknoppen: Chamaefyt.

Bloeimaanden: Mei en juni, soms ook in augustus, september en oktober.

Afmeting: 7-40 cm.


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL


Andrea Moro - CC BY-SA 4.0

Wortels: Worteldiepte 10-20 cm.


s.idigbio.org - CC BY 4.0


hasbrouck.asu.edu - CC BY-NC 3.0


midwestherbaria.org - CC BY-NC 3.0


images.cyberfloralouisiana.com - CC BY-NC 3.0

Takken: De takken zijn lichtbruin, rond en min of meer behaard.


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL


Andrea Moro - CC BY-SA 4.0

Bladeren: De bladeren blijven ook in de winter aan het struikje. De bladrand is omgerold. De bladeren zijn leerachtig en glanzend. Van onderen zijn ze lichtgroen met donkerder klierpuntjes. Verder zijn ze langwerpig tot omgekeerd eirond en stomp.


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL

Bloemen: Tweeslachtig. De vijf- of viertallige bloemen vormen overhangende trosjes aan het eind van de takken. De kelk is roodachtig met driehoekige, spitse slippen. De kroon is klokvormig, rozewit, heeft vrij diep gespleten, uitstaande slippen en is 5-8 mm lang. De meeldraden hebben een dicht behaarde helmdraad zonder hoorntjes. De stijl is langer dan de zoom van de bloemkroon.


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL


kuleuven-kulak.be


kuleuven-kulak.be


kuleuven-kulak.be

Vruchten: Een bes. De rode of heel zelden witte bessen zijn bolvormig, 0,5-1 cm. Ze zijn zuur van smaak en eetbaar. De zaden zijn zeer kortlevend (korter dan één jaar). Tweezaadlobbig.


kuleuven-kulak.be


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL

 
dzn.eldoc.ub.rug.nl

Biotoop

Bodem: Zonnige tot licht beschaduwde plaatsen op droge tot soms natte, voedselarme, zure grond (zand, leem en veen).

Groeiplaatsen: Heide, zeeduinen (duinheide), waterkanten (langs vennen), moerassen (hoogveen en veenmosrietland), bossen (langs bospaden), bosranden en struwelen (o.a. Jeneverbessen).

Verspreiding

Wereld: Koude en de koelgematigde streken op het noordelijk halfrond. In het zuiden voornamelijk in gebergten.


gbif.org

Nederland: Vrij algemeen in Drenthe, Zuidoost-Fryslân, Gelderland en Overijssel, zeldzaam in Noord-Brabant en zeer zeldzaam in laagveengebieden, op de Waddeneilanden en in Zuid-Limburg.
Rode lijst 2012. Thans niet bedreigd. Trend sinds 1950: matig afgenomen. Algemeen. Oorspronkelijk inheems.

Rode bosbes

verspreidingsatlas.nl

Blauwe bosbes x Rode bosbes (Vaccinium x intermedium)

verspreidingsatlas.nl

Vlaanderen: Zeldzaam in de Kempen. Sterk afgenomen.
Rode lijst. Zeer zeldzaam.

Wallonië: Vrij zeldzaam.

Oude illustraties (Klik op een afbeelding om te vergroten).


Flora Batava, deel 6, Jan Kops en Herman Christiaan van Hall (1832)


Flora Batava, deel 6, Jan Kops en Herman Christiaan van Hall (1832)


Afbeeldingen der artseny-gewassen met derzelver Nederduitsche en Latynsche beschryvingen. Deel 1 (1796)


Afbeeldingen der artseny-gewassen met derzelver Nederduitsche en Latynsche beschryvingen. Deel 1 (1796)


Flora von Deutschland, Österreich und der Schweiz, Prof. Dr. Otto Wilhelm Thomé (1885-1905)


Bilder ur Nordens Flora, Carl Axel Magnus Lindman (1917-1926)


Flora Danica Georg Christian Oeder e.a. (1761-1888)

 


Bastaard van Rode en Blauwe bosbes
Flora Batava, deel 22, Jan Kops, F.W. van Eeden en L.Vuyck (1906)


Bastaard van Rode en Blauwe bosbes
Flora Batava, deel 22, Jan Kops, F.W. van Eeden en L.Vuyck (1906)


Bastaard van Rode en Blauwe bosbes
Flora Batava, deel 22, Jan Kops, F.W. van Eeden en L.Vuyck (1906)


Bastaard van Rode en Blauwe bosbes
Flora Batava, deel 22, Jan Kops, F.W. van Eeden en L.Vuyck (1906)

© 2001-2018 K.M. Dijkstra