Wilde planten in Nederland en België

Nederlandse namen

A

B

C

D

E

F

G

H

I

J

K

L

M

N

O

P

R

S

T

U

V

W

Z

Rode kornoelje - Cornus sanguinea

Andere namen

Frysk: Reade kornelle

English: Dogwood

Français: Cornouiller sanguin

Deutsch: Roter Hartriegel

Verouderde of andere namen:

Classificatie

Klasse: Spermatopsida

Orde: Cornales

Familie: Cornaceae (Kornoeljefamilie)

Geslacht: Cornus (Kornoelje)

Soort: Cornus sanguinea

Naamgeving (Etymologie): Cornus is afgeleid van het Griekse kranaos (hard), vanwege het harde hout of de harde vruchtsteen. Sanguinea betekent bloedrood.

Opmerking: Rode kornoelje wordt geregeld verward met de vaak aangeplante Canadese kornoelje (zie daar).

Beschrijving (Klik op een afbeelding om te vergroten).

Levensduur: Overblijvend.

Plantvorm: Struik.

Winterknoppen: Fanerofyt.

Bloeimaanden: Juni, soms weer in september en oktober.

Afmeting: 1-3 meter, maar soms tot 4 meter.


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL


Frank Vincentz - CC BY-SA 3.0


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL

Stam en takken: De takken en twijgen zijn 's winters rood gekleurd. Jonge takken zijn vaak het hele jaar rood.


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL

Bladeren: De tegenoverstaande bladeren zijn behaard en aan beide kanten groen. Ze hebben een korte steel, zijn eirond en spits. Ze hebben een gave rand, worden 5-8 cm lang en hebben drie tot vijf paar nerven, die bij de bladrand naar binnen buigen en de rand niet bereiken.


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL

Bloemen: Tweeslachtig. De bloeiwijze is schermvormig en zit aan korte zijtakjes. De bloemen zijn vuilwit en 0,8-1 cm groot. De vier slipvormige kroonbladen vallen spoedig af. Er is geen omwindsel. Elke bloem heeft verder vier kelktanden, vier meeldraden en een stijl met stempel.


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL


kuleuven-kulak.be


kuleuven-kulak.be


Isidre blanc - CC BY-SA 4.0

Vruchten: Een steenvrucht. De bessen zijn blauwzwart, bolvormig en 6-8 mm in doorsnee. De zaden zijn zeer kortlevend (korter dan één jaar). Tweezaadlobbig.


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL


dzn.eldoc.ub.rug.nl

 

 

Biotoop

Bodem: Zonnige tot licht beschaduwde plaatsen op vochtige, matig voedselrijke, humeuze, zwak zure tot meestal kalkhoudende grond (mergel, leem löss, lichte klei en zandige rivierklei).

Groeiplaatsen: Bossen (lichte plekken in loofbossen en langs boswegen), bosranden, struwelen, houtwallen, heggen, kapvlakten, langs spoorwegen (spoorbermen), zeeduinen en kalkhellingen.

Verspreiding

Wereld: In Europa, noordelijk tot 55° N.Br.


gbif.org

Nederland: Vrij algemeen in Zuid-Limburg, vrij zeldzaam in het rivierengebied en in het oosten en midden van het land en zeldzaam in Zeeland en in de Hollandse duinen.
Rode lijst 2012. Thans niet bedreigd. Trend sinds 1950: stabiel of toegenomen. Algemeen. Oorspronkelijk inheems.


verspreidingsatlas.nl

Vlaanderen: Algemeen in de Maasvallei en de Leemstreek. Elders vrij algemeen, maar zeldzaam in de Kempen en het kustgebied.
Rode lijst. Thans niet bedreigd.


Wallonië: Algemeen in Brabant, het Maasdistrict en Lotharingen. Zeldzaam in de Ardennen.

Toepassingen

Van de bittere, oneetbare bessen werd vroeger lampenolie gemaakt. Het harde hout werd voor draaiwerk gebruikt en vond op de boerderij veel toepassing, o.a. voor prikkels om het vee mee op te drijven en als prikstokken voor sleeën. Slagers maakten er tot aan het begin van de 20e eeuw pennen van om stukken vlees mee in vorm te houden. Ten slotte werd het ook nog tot houtskool verbrand.

Oude illustraties (Klik op een afbeelding om te vergroten).


Flora Batava, deel 2, Jan Kops (1807)


Flora Batava, deel 2, Jan Kops (1807)


Deutschlands Flora in Abbildungen, Jacob Sturm und Johann Georg Sturm (1796)


Bilder ur Nordens Flora, Carl Axel Magnus Lindman (1917-1926)


Flora Danica Georg Christian Oeder e.a. (1761-1888)

     

© 2001-2018 K.M. Dijkstra