Wilde planten in Nederland en België

Nederlandse namen

A

B

C

D

E

F

G

H

I

J

K

L

M

N

O

P

R

S

T

U

V

W

Z

Ruwe berk - Betula pendula

Andere namen

Frysk: Blanke bjirk

English: Silver Birch

Français: Bouleau verruqueux

Deutsch: Hänge-Birke

Verouderde of andere namen: Betula verrucosa

Classificatie

Klasse: Spermatopsida

Orde: Fagales

Familie: Betulaceae (Berkenfamilie)

Geslacht: Betula (Berk)

Soort: Betula pendula

Naamgeving (Etymologie): Betula komt mogelijk, via batula, van het Latijnse batuare (slaan), de twijgen werden wel als levensroede gebruikt. Betula is in het Gotisch bairths en betekent dan glanzend, licht of wit. Pendula betekent hangend.

Kruising: Berken die kenmerken hebben van zowel Zachte berk als Ruwe berk (Betula x aurata) worden beschouwd als een hybridevorm.

Beschrijving (Klik op een afbeelding om te vergroten).

Levensduur: Overblijvend.

Plantvorm: Boom.

Winterknoppen: Fanerofyt.

Bloeimaanden: April en mei.

Afmeting: Tot 30 meter.

Stam: De stam is eerst roodbruin, maar wordt later zilverwit en gaat dan in krullen afschilferen. Nog later krijgt de stam donkere knoesten. Bij oudere bomen wordt de stam vanaf de grond naar boven toe steeds ruwer.


© Willem Braam - verspreidingsatlas.nl


http://www.kuleuven-kulak.be


© Peter Meininger - verspreidingsatlas.nl


© Malcolm Storey - bioimages.org.uk - CC-BY-NC-SA-2.0 uk

Takken: Jonge takken zijn dun en overhangend. Ze voelen enigszins ruwe aan en worden spoedig kaal. Oudere zijtakken zijn wit. Door harsklieren hebben ze een min of meer wrattig oppervlak.


http://www.kuleuven-kulak.be


http://www.kuleuven-kulak.be


Andrea Moro - CC BY-SA 4.0


Wisniowy - Public Domain

Bladeren: De ruitvormig eironde bladeren worden 3-7 cm. Ze zijn kaal (ook in de nerfoksels) en dun. Daar waar het blad het breedst is buigen ze min of meer hoekig om. De verspreidstaande  bladeren  zijn regelmatig dubbel gezaagd, toegespitst en aan de voet meestal wigvormig. Jonge takken en bladeren van waterloten wijken sterk af en lijken vaak veel op die van de Zachte berk.


http://www.kuleuven-kulak.be


© Peter Meininger - verspreidingsatlas.nl


Andrea Moro - CC BY-SA 4.0


Andrea Moro - CC BY-SA 4.0

Bloemen: Eenslachtig. Eenhuizig. De katjes zijn geelachtig. De hangende mannelijke katjes vallen het meest op. Zij worden 3-6 cm lang. Ze zijn niet bedekt en rijpen tijdens het uitlopen van de bladeren. Na de bloei vallen ze snel af. Vrouwelijke katjes staan rechtop (pas na de vruchtzetting gaan ze hangen). Ze zijn duidelijk kleiner, worden 1½-3 cm lang en staan in de oksels van de schutbladen. Deze schutbladen hebben ronde, teruggebogen zijslippen.


kuleuven-kulak.be (mannelijk)


kuleuven-kulak.be (mannelijk)


kuleuven-kulak.be (vrouwelijk)


kuleuven-kulak.be (vrouwelijk)

Vruchten: Een eenzadige dopvrucht of nootje. De vrouwelijke katjes gaan pas na de vruchtzetting hangen. De vruchtschubben zijn drielobbig. Bij rijpheid vallen ze af. Het nootje is gevleugeld. De vruchtvleugel is twee tot drie keer zo breed als het nootje. Tweezaadlobbig.


kuleuven-kulak.be


kuleuven-kulak.be


dzn.eldoc.ub.rug.nl

 

Biotoop

Bodem: Zonnige tot licht beschaduwde plaatsen op zeer droge tot matig vochtige, voedselarme tot matig voedselrijke, zwak zure tot zure, maar soms kalkhoudende grond (zand, leem, mergel, veen en stenige plaatsen).

Groeiplaatsen: Bossen (loofbossen en naaldbossen), bosranden, houtwallen, kapvlakten, stormvlakten, heide, waterkanten (langs vennen), zeeduinen (droge duinhellingen en binnenduinranden), langs spoorwegen (weinig gebruikte delen van spoorwegterreinen), mijnsteenbergen, braakliggende grond en in grote holten van vervallen muren.

Verspreiding

Wereld: Europa, behalve in de meest noordelijke en zuidelijke delen. Ook in de Kaukasus en in West-Siberië.


gbif.org

Nederland: Zeer algemeen, maar vrij zeldzaam in het rivierengebied en in het noordelijk zeekleigebied.
Rode lijst 2012. Thans niet bedreigd. Trend sinds 1950: stabiel of toegenomen. Algemeen. Oorspronkelijk inheems.

Ruwe berk

verspreidingsatlas.nl

Ruwe berk x Zachte berk (Betula x  aurata)

verspreidingsatlas.nl

Vlaanderen: Zeer algemeen, maar minder in de polders en in het duingebied.
Rode lijst. Thans niet bedreigd.


Wallonië: Zeer algemeen.

Toepassingen

Ruwe berk is een mooie sierboom. Vaak toegepast in brandsingels tussen naaldhout (loofhout vat minder snel vlam als naaldhout). De dunne stammen zwaaien in de wind gemakkelijk heen en weer. Er is geen verschil te zien tussen kernhout en spinthout. Het wordt veel gebruikt voor het maken van handgrepen voor gereedschap, borstels e.d.

Wetenswaardigheden

De boom werd door de Germanen en Kelten als een heilige boom beschouwd. Men schreef hem zuiverende krachten toe en gebruikte zijn takken om de geesten van het oude jaar op de vlucht te jagen. Misdadigers en geesteszieken werden met berkentakken afgeranseld om de kwade geesten te verdrijven.

Oude illustraties (Klik op een afbeelding om te vergroten).


Deutschlands Flora in Abbildungen, Jacob Sturm und Johann Georg Sturm


Flora von Deutschland, Österreich und der Schweiz, Prof. Dr. Otto Wilhelm Thomé (1885-1905)


Bilder ur Nordens Flora, Carl Axel Magnus Lindman (1917-1926)


Flora Danica, Georg Christian Oeder e.a. (1761-1883)


Flora Danica, Georg Christian Oeder e.a. (1761-1883)

     

© 2001-2018 K.M. Dijkstra