Ruwe berk

Namen

Wetenschappelijk: Betula pendula (Betula verrucosa)

Nederlands: Ruwe berk

Frysk: Blanke bjirk

English: Silver Birch (European Weeping Birch)

Français: Bouleau verruqueux

Deutsch: Hänge-Birke

Familie: Berkenfamilie, Betulaceae

Geslacht: Betula, Berk

Kruising: Geregeld worden berken aangetroffen die kenmerken hebben van zowel Zachte berk als Ruwe berk. Deze worden beschouwd als een hybridevorm (Betula x aurata).

Naamgeving: Betula komt mogelijk, via batula, van het Latijnse batuare (slaan), de twijgen werden wel als levensroede gebruikt. Betula is in het Gotisch bairths en betekent dan glanzend, licht of wit. Pendula betekent hangend.

Beschrijving (Klik op een afbeelding om te vergroten).

Levensduur: Overblijvend.

Plantvorm: Boom.

Winterknoppen: Fanerofyt.

Bloeimaanden: April en mei.

Afmeting: Tot 30 meter.


© Willem Braam - verspreidingsatlas.nl


Andrea Moro - CC BY-SA 4.0


Georgi Kunev - CC BY 2.5


Georgi Kunev - CC BY-SA 4.0

Stam: De stam is eerst roodbruin, maar wordt later zilverwit en gaat dan afschilferen, nog later krijgt de stam donkere knoesten.


© Willem Braam - verspreidingsatlas.nl


http://www.kuleuven-kulak.be


© Peter Meininger - verspreidingsatlas.nl


© Malcolm Storey - bioimages.org.uk - CC-BY-NC-SA-2.0 uk

Takken: Oudere zijtakken zijn wit, jonge takken zijn dun en overhangend, Ze worden spoedig kaal. Door harsklieren hebben ze een min of meer wrattig oppervlak.


http://www.kuleuven-kulak.be


http://www.kuleuven-kulak.be


Andrea Moro - CC BY-SA 4.0


Wisniowy - Public Domain

Bladeren: De ruitvormig eironde bladeren worden 3-7 cm. Ze zijn kaal (ook in de nerfoksels) en dun. Daar waar het blad het breedst is buigen ze min of meer hoekig om. Ze zijn regelmatig dubbel gezaagd, toegespitst en aan de voet meestal wigvormig. Jonge takken en bladeren van waterloten wijken sterk af en lijken vaak veel op die van de Zachte berk.


http://www.kuleuven-kulak.be


© Peter Meininger - verspreidingsatlas.nl


Andrea Moro - CC BY-SA 4.0


Andrea Moro - CC BY-SA 4.0

Bloemen: Eenslachtig. Eenhuizig. De katjes zijn geelachtig. De hangende mannelijke katjes worden 3-6 cm lang. Ze zijn niet bedekt en rijpen tijdens het uitlopen van de bladeren. Vrouwelijke katjes staan rechtop en worden 1½-3 cm. De schutbladen hebben ronde, teruggebogen zijslippen.


http://www.kuleuven-kulak.be (mannelijk)


http://www.kuleuven-kulak.be (mannelijk)


http://www.kuleuven-kulak.be (vrouwelijk)


http://www.kuleuven-kulak.be (vrouwelijk)

Vruchten: Een eenzadige dopvrucht of nootje. De vruchtschubben zijn drielobbig. Bij rijpheid vallen ze af. Het nootje is gevleugeld. De vruchtvleugel is twee tot drie keer zo breed als het nootje. Tweezaadlobbig.


dzn.eldoc.ub.rug.nl


dzn.eldoc.ub.rug.nl


http://www.kuleuven-kulak.be


http://www.kuleuven-kulak.be

Biotoop

Bodem: Zonnige tot licht beschaduwde plaatsen op zeer droge tot matig vochtige, voedselarme tot matig voedselrijke, zwak zure tot zure, maar soms kalkhoudende grond (zand, leem, mergel, veen en stenige plaatsen).

Groeiplaatsen: Bossen (loofbossen en naaldbossen), bosranden, houtwallen, kapvlakten, stormvlakten, heide, waterkanten (langs vennen), zeeduinen (droge duinhellingen en binnenduinranden), langs spoorwegen (weinig gebruikte delen van spoorwegterreinen), mijnsteenbergen, braakliggende grond en in grote holten van vervallen muren.

Verspreiding

Wereld: Europa, behalve in de meest noordelijke en zuidelijke delen. Ook in de Kaukasus en in West-Siberië.

Ruwe berk - Betula pendula

Nederland: Zeer algemeen, maar vrij zeldzaam in het rivierengebied en in het noordelijk zeekleigebied.
Rode lijst 2012. Thans niet bedreigd. Trend sinds 1950: stabiel of toegenomen. Algemeen. Oorspronkelijk inheems.

Ruwe berk

verspreidingsatlas.nl

Ruwe berk x Zachte berk

verspreidingsatlas.nl

Vlaanderen: Zeer algemeen, maar minder in de polders en in het duingebied.
Rode lijst. Thans niet bedreigd.

Ruwe berk - Betula pendula

Wallonië: Zeer algemeen.

Toepassingen

Ruwe berk is een mooie sierboom. Vaak toegepast in brandsingels tussen naaldhout (loofhout vat minder snel vlam als naaldhout). De dunne stammen zwaaien in de wind gemakkelijk heen en weer. Er is geen verschil te zien tussen kernhout en spinthout. Het wordt veel gebruikt voor het maken van handgrepen voor gereedschap, borstels e.d.

Wetenswaardigheden

De boom werd door de Germanen en Kelten als een heilige boom beschouwd. Men schreef hem zuiverende krachten toe en gebruikte zijn takken om de geesten van het oude jaar op de vlucht te jagen. Misdadigers en geesteszieken werden met berkentakken afgeranseld om de kwade geesten te verdrijven.

Oude illustraties

Deutschlands Flora in Abbildungen, Jacob Sturm und Johann Georg Sturm

Flora von Deutschland, Österreich und der Schweiz, Prof. Dr. Otto Wilhelm Thomé (1885 - 1905)

Bilder ur Nordens Flora, Carl Axel Magnus Lindman (1917-1926)

Flora Danica, Georg Christian Oeder e.a. (1761-1883)

© 2001-2017 K.M. Dijkstra