Wilde planten in Nederland en BelgiŽ

Nederlandse namen

A

B

C

D

E

F

G

H

I

J

K

L

M

N

O

P

R

S

T

U

V

W

Z

Schaafstro - Equisetum hyemale

Andere namen

Frysk: Hurde rŻgebal

English: Scouring Rush

FranÁais: PrÍle d'hiver

Deutsch: Winter-Schachtelhalm

Verouderde of andere namen:

Classificatie

Klasse: Pteropsida

Orde: Filicales

Familie: Equisetaceae (Paardenstaartenfamilie)

Geslacht: Equisetum (Pardenstaart)

Soort: Equisetum hyemale

Naamgeving (Etymologie): Equisetum komt van het Latijnse equus (paard) en setum (borstel of haren), omdat veel soorten op een paardenstaart lijken. Hyemale betekent winters of in de winter bloeiend.

Kruisingen: Ruwe paardenstaart (zie daar) is de kruising van Schaafstro en Bonte paardenstaart.
Vertakt schaafstro is de bastaard van Schaafstro en Vertakte paardenstaart. De tanden van de stengelscheden vallen minder snel af en de stengelschede sluit minder strak om de stengel. Deze bastaard is plaatselijk vrij algemeen.
Wetenschappelijke naam: Equisetum x moorei
Nederlands
: Vertakt schaafstro
English
: Moore's Horsetail
FranÁais
: PrÍle de Moore
Deutsch
: Moores Schachtelhalm


Vertakt schaafstro
Petr Filippov - CC BY-SA 3.0


Vertakt schaafstro
Petr Filippov - CC BY-SA 3.0


Vertakt schaafstro
Petr Filippov - CC BY-SA 3.0


Vertakt schaafstro
© Jack Windig - CC BY-NC 3.0

Beschrijving (Klik op een afbeelding om te vergroten).

Levensduur: Overblijvend.

Plantvorm: Sporenplant.

Winterknoppen: Geofyt.

Rijpe sporen: Mei, juni, juli en augustus.

Afmeting: 40-100 cm.


© Adrie van Heerden - verspreidingsatlas.nl


http://www.kuleuven-kulak.be


H. Zell - CC BY-SA 3.0


Linť1 - CC BY-SA 3.0

Wortels: De wortelstok is kaal.


lod.ansp.org - CC BY-NC 3.0


images.cyberfloralouisiana.com - CC BY-NC 3.0


bisque.cyverse.org - CC BY-NC 3.0


swbiodiversity.org - CC0-1.0

Stengels: De wintergroene, rechtopstaande stengels worden 0,5-1 meter lang en 3-6 mm dik. Ze zijn niet vertakt, donker blauwgroen of dofgroen, zeer ruw, met vele lage, duidelijke ribben en op de knopen iets ingesnoerd. De stengelomvattende stengelscheden zijn 4-9 mm, grijsgroen en meestal met een zwarte band aan de bovenkant (later wordt deze bijna witvliezig, soms met een tweede zwarte band aan de voet of zelden helemaal zwart). De tanden van de schede vallen vroeg af, de vrije rand van de schede is dan zwak regelmatig gekarteld of schijnbaar recht afgesneden. De stengels heeft een wijd middenkanaal (minstens de helft van de doorsnede).


© Peter Meininger - verspreidingsatlas.nl


© Adrie van Heerden - verspreidingsatlas.nl


http://www.kuleuven-kulak.be


http://www.kuleuven-kulak.be

Bladeren: De bladkransen sluiten nauw om de stengel of zijn bekervormig en dan naar boven toe iets afstaand. Meestal vallen de tanden snel af. Eerst zijn ze groen, later worden ze grijswit of lichtbruin met boven- en onderaan een zwarte band, de onderste bijna helemaal zwart.


© Peter Meininger - verspreidingsatlas.nl


http://www.kuleuven-kulak.be


Andrea Moro - CC BY-SA 4.0


Andrea Moro - CC BY-SA 4.0

Vruchten: Sporen. De sporenaar is eivormig met een scherpe spits en wordt aan de voet omhuld door de bovenste bladkrans.


Hans Toetenel - CC BY-NC-SA 3.0 NL


© Peter Meininger - verspreidingsatlas.nl


Andrea Moro - CC BY-SA 4.0


Andrea Moro - CC BY-SA 4.0

Biotoop

Bodem: Zonnige tot vaak licht beschaduwde plaatsen op droge tot vrij natte, matig voedselarme tot matig voedselrijke, zwak zure of kalkhoudende grond (zand, leem, zavel en klei). Vaak op plekken met ondiepe kwel.

Groeiplaatsen: Bossen (loofbossen, droge, voedselrijke bossen en moerasbossen met kwel), struwelen, waterkanten (langs stromend water), ruigten, zandige riverdijken, langs spoorwegen, zeeduinen (op vergraven of sterk verstoorde plaatsen), afgravingen (klei- en zandgroeven), opgespoten grond, zandplaten (Grevelingen), haventerreinen en rivierduinen.

Verspreiding

Wereld: Gematigde en koude streken op het noordelijk halfrond.


gbif.org
Schaafstro


gbif.org

vertakt schaafstro

Nederland: Plaatselijk vrij algemeen in het oosten en midden van het land, in het rivierengebied en in de Hollandse en Zeeuwse duinen. Zeldzaam in Noord-Brabant en Midden-Limburg en zeer zeldzaam in Zeeland en in het noordoosten van het land.
Rode lijst 2012. Thans niet bedreigd. Trend sinds 1950: stabiel of toegenomen. Vrij zeldzaam. Oorspronkelijk inheems.

Schaafstro

verspreidingsatlas.nl

Vertakt schaafstro

verspreidingsatlas.nl

Vlaanderen: Zeer zeldzaam.
Rode lijst. Zeer zeldzaam. Beschermd.


WalloniŽ: Zeer zeldzaam, maar iets meer in de bossen van Lotharingen (in de zuidelijke Ardennen).
Rode lijst. Bedreigd. Beschermd.

Toepassingen

Van Schaafstro gebruikte men vroeger de ruwe, kiezelige stengels als polijstmidde, o.a. om muziekinstrumenten en vaatwerk mee schoon te maken, ook maakte men van pijpjes Schaafstro nagelvijltjes. Schaafstro werd in Nederland als zandbinder op dijken en wallen aangeplant. De stengels werden geoogst en naar Engeland uitgevoerd (vandaar de naam Dutch rush). Schaafstro is een langzame groeier.

Oude illustraties (Klik op een afbeelding om te vergroten).


Flora Batava, deel 9, Jan Kops en Johannes Everhardus van der Trappen (1846)


Flora Batava, deel 9, Jan Kops en Johannes Everhardus van der Trappen (1846)


Bilder ur Nordens Flora, Carl Axel Magnus Lindman (1917-1926)


Flora Danica, Georg Christian Oeder e.a. (1761-1883)

© 2001-2018 K.M. Dijkstra