Wilde planten in Nederland en België

Nederlandse namen

A

B

C

D

E

F

G

H

I

J

K

L

M

N

O

P

R

S

T

U

V

W

Z

Sint-Janskruid - Hypericum perforatum

Andere namen

Frysk: Sint-Janskrûd

English: St. John's wort

Français: Millepertuis perforé

Deutsch: Johanniskraut

Verouderde of andere namen:

Classificatie

Klasse: Spermatopsida

Orde: Malpighiales

Familie: Hypericaceae (Hertshooifamilie)

Geslacht: Hypericum (Hertshooi)

Soort: Hypericum perforatum

Naamgeving (Etymologie): De plant is genoemd naar Sint-Jan. Men meende dat het sap van de plant het bloed van Sint-Jan bevatte en daarom een helende werking had en boze geesten bestreed. Men hing het aan de deuren van huizen, stallen en schuren. De werking van het kruid kon nog versterkt worden door het op 23 juni, de avond voor Sint-Jan, te verbranden. Het Sint-janskruid moest dan wel voor zonsopgang en mét dauwdruppels geplukt worden. En de plant mocht niet gezocht worden, maar bij toeval gevonden. Wie dit alles deed was verzekerd van veel voorspoed. Hypericum komt van het Griekse hypo en Erica (onder of tussen heide). Sommigen zeggen echter dat Hypericum verwijst naar de god Hyperion, vader van de zon in de Griekse mythologie, omdat de bloemen (net als de zon) heldergeel zijn. Perforatum betekent doorboord.

Kruising: Frans hertshooi (Hypericum x desetangsii) is de kruising van Sint-Janskruid en Kantig hertshooi of Gevlekt hertshooi.
De hybride tussen Sint-Janskruid en Kantig hertshooi staat op zonnige of soms licht beschaduwde, droge tot vochtige, matig voedselarme tot matig voedselrijke, grazige en matig stikstofrijke, kalkarme tot kalkrijke grond. De plant groeit in ruige, droge, zure en schrale graslanden, in de zeeduinen en heiden, in lichte bossen en struwelen, in bosranden en houtwallen, in akkers, akkerranden en braakliggende grond. Verder op spoorwegemplacementen en –bermen, op industrie- en haventerreinen, in bermen en langs greppels, aan waterkanten en in afgravingen, tussen straatstenen en in plantsoenen. Ze is van meerdere vindplaatsen in Europa bekend, in Nederland weerspiegelt het kaartje vooral de activiteiten van plaatselijke floristen die alert zijn op deze kruising. Ze wordt waarschijnlijk vaak over het hoofd gezien. Het is lastig dit taxon te onderscheiden van de stamouders, vooral omdat ze terug kan kruisen met de stamouders en zo bastaardzwermen vormt. Herkenning lukt nog het beste door naast het aantal lijsten, de kelkbladen (op aanwezigheid tandjes) en de bladeren (op aanwezigheid weinig doorzichtige puntjes) te bestuderen.
René van Moorsel, 2015 - CC BY-SA 3.0

Frans hertshooi


Pieter Stolwijk - CC BY-NC-SA 3.0 NL


© Joop Verburg - verspreidingsatlas.nl


© Erik Slootweg - CC BY-NC-ND 3.0


© Erik Slootweg - CC BY-NC-ND 3.0

Beschrijving (Klik op een afbeelding om te vergroten).

Levensduur: Overblijvend.

Plantvorm: Kruid.

Winterknoppen: Hemikryptofyt.

Bloeimaanden: Juni, juli, augustus en september.

Afmeting: 20-80 cm.


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL


kuleuven-kulak.be


kuleuven-kulak.be


Udo Schmidt - CC BY-SA 2.0

Wortels: Met korte uitlopers (wortelknoppen).


Harry Rose - CC BY 2.0


Harry Rose - CC BY 2.0


Forest en Kim Starr - CC BY 3.0


Neuchâtel Herbarium - CC BY-SA 3.0

Stengels: De rechtopstaande, stevige  stengels zijn sterk vertakt, met merg gevuld en rond met twee lijsten. Aan de voet zijn ze uitgespreid en wortelen ze. Sint-Janskruid vormt groepen.


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL


kuleuven-kulak.be


kuleuven-kulak.be

Bladeren: De tegenoverstaande, zittende bladeren zijn lijnvormig tot eirond. Ze hebben vele doorzichtige punten en aan de rand zie je zwarte klierpunten.


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL


kuleuven-kulak.be

Bloemen: Tweeslachtig. De 1-2,2 cm grote bloemen staan in brede pluimen met schuin omhoog staande takken. Ze zijn geel met zwarte lengtestrepen en punten. De  vijf kelkbladen hebben een smal, spitse top en maar weinig zwarte punten of streepjes. Ze zijn veel korter dan de kroon (met vijf kroonbladen) en 4-5 mm lang.   De meeldraden  staan in drie bundels bij elkaar en zijn onderaan vergroeid. Het bovenstandig vruchtbeginsel  heeft drie stijlen  en drie stempels. Door wrijven kan uit de bloemknoppen een paars vocht worden geperst.


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL


kuleuven-kulak.be

Vruchten: Een doosvrucht. Rijpe vruchten met lengtestrepen en korte, schuine dwarsstrepen. De zaden zijn langlevend (langer dan vijf jaar). Tweezaadlobbig.


kuleuven-kulak.be


kuleuven-kulak.be


dzn.eldoc.ub.rug.nl

 

Biotoop

Bodem: Zonnige plaatsen op droge, matig voedselarme tot matig voedselrijke grazige, kalkarme tot kalkrijke grond.

Groeiplaatsen: Langs spoorwegen (spoorbermen en spoorwegterreinen), bossen (open plekken), struwelen (open plekken), houtwallen, akkers (akkerranden), grasland (droog, zuur grasland, ruig grasland en schraal grasland), bermen, braakliggende grond, zeeduinen, langs greppels, afgravingen (zandgroeven), industrieterreinen, haventerreinen, tussen straatstenen en plantsoenen.

Verspreiding

Wereld: Oorspronkelijk uit Europa, West- en Midden-Azië en Noordwest-Afrika (Atlasgebergte). Noordelijk tot in Noord-Schotland en Zuid-Scandinavië. Nu in alle werelddelen.


gbif.org

Nederland: Algemeen, maar vrij zeldzaam in laagveengebieden, het noordelijk zeekleigebied en het Waddengebied.
Rode lijst 2012. Thans niet bedreigd. Trend sinds 1950: stabiel of toegenomen. Algemeen. Oorspronkelijk inheems.

Sint-Janskruid

verspreidingsatlas.nl

Frans hertshooi

verspreidingsatlas.nl

Vlaanderen: Algemeen, maar iets minder in de Polders.
Rode lijst. Thans niet bedreigd.


Wallonië: Algemeen.

Toepassingen

Als je de bloemen van Sint-Janskruid fijn wrijft komt er een bloedrood sap uit en als je de blaadjes tegen het licht houdt zie je vele gaatjes. Sint-Janskruid werd daarom vroeger, volgens de signatuurleer, veel toegepast op het slagveld als wondkruid. Een aftreksel van de bloemen zou een goede remedie zijn tegen melancholie en neerslachtigheid. De bloemen moesten dan wel op een vrijdag geplukt worden, in het 'uur van Jupiter', en daarna ongeveer een week blijven hangen voordat het aftreksel bereid werd. In de homeopathie wordt het gebruikt bij zenuwpijnen.

Oude illustraties (Klik op een afbeelding om te vergroten).


Flora Batava, deel 7, Jan Kops en Herman Christiaan van Hall (1836)


Flora Batava, deel 7, Jan Kops en Herman Christiaan van Hall (1836)


Afbeeldingen der artseny-gewassen met derzelver Nederduitsche en Latynsche beschryvingen. Deel 1 (1796)


Afbeeldingen der artseny-gewassen met derzelver Nederduitsche en Latynsche beschryvingen. Deel 1 (1796)


Deutschlands Flora in Abbildungen, Jacob Sturm und Johann Georg Sturm


A
Bilder ur Nordens Flora, Carl Axel Magnus Lindman (1917-1926)


Flora Danica Georg Christian Oeder e.a. (1761-1888)

 

© 2001-2019 K.M. Dijkstra