Wilde planten in Nederland en BelgiŽ

Slaapbol - Papaver somniferum

Frysk: Moankop

English: Opium Poppy

FranÁais: Pavot somnifŤre

Deutsch: Schlafmohn

Synoniemen: Maanzaad

Familie: Papaveraceae (Papaverfamilie)

Naamgeving (Etymologie): Slaapbol komt van de dikke, ronde doosvrucht en van de slaapverwekkende werking van het melksap. Papaver komt van het Keltische woord papapap (kinderpapa) of van papa (pap of brij) en verum (echt of waar), m.a.w. ware pap. Het plantensap werd namelijk in de pap gedaan om kleine, huilende kinderen rustiger te maken. Somniferum betekent slaapverwekkend, vanwege de slaapopwekkende werking van het melksap.

Beschrijving (Klik op een afbeelding om te vergroten).

Levensduur: Eenjarig.

Plantvorm: Kruid.

Winterknoppen: Therofyt.

Bloeimaanden: Juni, juli en augustus.

Afmeting: 30-120 cm.


Klaas Dijkstra -
CC BY-NC-SA 3.0 NL


Klaas Dijkstra -
CC BY-NC-SA 3.0 NL


Klaas Dijkstra -
CC BY-NC-SA 3.0 NL


Klaas Dijkstra -
CC BY-NC-SA 3.0 NL

Wortels


Klaas Dijkstra -
CC BY-NC-SA 3.0 NL


Klaas Dijkstra -
CC BY-NC-SA 3.0 NL


Klaas Dijkstra -
CC BY-NC-SA 3.0 NL


Klaas Dijkstra -
CC BY-NC-SA 3.0 NL

Stengels: De blauwgroene stengels staan rechtop.


Klaas Dijkstra -
CC BY-NC-SA 3.0 NL


Klaas Dijkstra -
CC BY-NC-SA 3.0 NL


Klaas Dijkstra -
CC BY-NC-SA 3.0 NL


Klaas Dijkstra -
CC BY-NC-SA 3.0 NL

Bladeren: De stengelbladen zijn stengelomvattend met twee oortjes. Ze zijn kaal of zelden iets behaard, dubbel-gekarteld tot veerlobbig en blauwgroen van kleur.


Klaas Dijkstra -
CC BY-NC-SA 3.0 NL


Klaas Dijkstra -
CC BY-NC-SA 3.0 NL


Klaas Dijkstra -
CC BY-NC-SA 3.0 NL


Klaas Dijkstra -
CC BY-NC-SA 3.0 NL

Bloemen: Tweeslachtig. De kroonbladen kunnen wit, bleekpaars of soms rood zijn met aan de voet een paarse tot zwarte vlek. De bloemen zijn 3-6 cm en de meeldraden zijn meestal lichtgeel.


Klaas Dijkstra -
CC BY-NC-SA 3.0 NL


Klaas Dijkstra -
CC BY-NC-SA 3.0 NL


Klaas Dijkstra -
CC BY-NC-SA 3.0 NL


Klaas Dijkstra -
CC BY-NC-SA 3.0 NL

Vruchten: De kale doosvrucht is ongeveer bolvormig en 3-6 cm groot. Tweezaadlobbig.


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL


Klaas Dijkstra -
CC BY-NC-SA 3.0 NL


Klaas Dijkstra -
CC BY-NC-SA 3.0 NL


Klaas Dijkstra -
CC BY-NC-SA 3.0 NL

Biotoop

Bodem: Zonnige, open plaatsen op vrij droge tot vochthoudende, matig voedselrijke tot voedselrijke, zandgrond.

Groeiplaatsen: Omgewerkte grond, braakliggende grond, ruigten, stortplaatsen, ruderale plaatsen en vloedmerken langs de kust.

Verspreiding

Wereld: Oorspronkelijk uit Zuid-Europa en Zuidwest-AziŽ. Op veel plaatsen is de soort tegenwoordig min of meer ingeburgerd.

Nederland: Vaak verwilderd, maar niet echt ingeburgerd. Het meest in de kustgebieden.

Vlaanderen: Vrij algemeen. Zeldzaam ingeburgerd.

WalloniŽ: Vrij zeldzaam verwilderd.

Toepassingen

Van het melksap uit onrijpe doosvruchten wordt opium gemaakt. Het is ook de grondstof voor morfine, dat als pijnstiller wordt toegepast. Slaapbol levert maanzaad, dat bij het bakken van brood wordt gebruikt. Uit maanzaad kan papaverolie worden geperst, dat wordt gebruikt als bestanddeel van olieverf. Bij sommige cultivars zijn de bloemen gevuld en helderrood.

Oude illustraties (Klik op een afbeelding om te vergroten).


Flora Batava, deel 12, Jan Kops, P. M. E. Gevers Deijnoot en F. A. Hartsen (1865)


Afbeeldingen der artseny-gewassen met derzelver Nederduitsche en Latynsche beschryvingen, deel 2, Martinus Houttuyn (1796)


Papaver sativum
Cruijdeboek, deel 3, Rembert Dodoens. Wortelen, medecynale cruyden, ende quaden hinderlijcke ghewassen (1554)


Flora von Deutschland, ÷sterreich und der Schweiz, Prof. Dr. Otto Wilhelm Thomť (1885)


Illustrations of the British Flora, Walter Hood Fitch (1924)


Botanische Unterhaltungen zum VerstšndniŖ der heimathlichen Flora, B.A. Auerswald en E.A. RoŖmšŖler (1858)


Kršuterbuch, Unsere Heilpflanzen in Wort und Bild, Friedrich Losch (1914)

2001-2021 K.M. Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL