Wilde planten in Nederland en België

Nederlandse namen

A

B

C

D

E

F

G

H

I

J

K

L

M

N

O

P

R

S

T

U

V

W

Z

Slanke gentiaan - Gentianella amarella - Duingentiaan - Gentianella uliginosa

Andere namen

Frysk: Lyts skieppeklokje

English: Autumn Gentian, Dune gentian

Français: Gentiane amère, Gentianelle des marais

Deutsch: Bitterer Enzian, Sumpf-Enzian

Verouderde of andere namen: Gentiana amarella, Slanke duingentiaan, Gentiana uliginosa, Gentiana amarella subsp. uliginosa

Classificatie

Klasse: Spermatopsida

Orde: Gentianales

Familie: Gentianaceae (Gentiaanfamilie)

Geslacht: Gentianella (Baardgentiaan)

Soort: Gentianella amarella, Gentianella uliginosa

Naamgeving (Etymologie): Gentianella is het verkleinwoord van Gentiana, genoemd naar Gentius, koning van Illyrië, die de Gele gentiaan zou heben aanbevolen als geneesmiddel. Amarella betekent bitterachtig. Uliginosa betekent op vochtige plaatsen groeiend.

Opmerking: Duingentiaan wordt in Nederland beschouwd als een variatie van Slanke gentiaan.

Beschrijving (Klik op een afbeelding om te vergroten).

Levensduur: Eenjarig, maar soms tweejarig.

Plantvorm: Kruid.

Winterknoppen: Therofyt.

Bloeimaanden: Slanke gentiaan: Augustus, september en oktober.
Duingentiaan: Juli, augustus, september, oktober en november.

Afmeting: Slanke gentiaan: 2-30 cm.
Duingentiaan: 8-20 cm.

Slanke gentiaan


Hugues Tinguy - CC BY-SA 2.0 FR


Hugues Tinguy - CC BY-SA 2.0 FR


Jgrahn - CC BY-SA 3.0


© Donald Cameron - gobotany.newenglandwild.org

Duingentiaan


europeana.eu - CC BY-SA 3.0


europeana.eu - CC BY-SA 3.0


Quentin Groom - CC0-1.0


Jimmy Lassen - fugleognatur.dk

Wortels: Worteldiepte tot 10 cm.

Slanke gentiaan


herbariaunited.org


herbariaunited.org


midwestherbaria.org - CC BY-NC 3.0


sernecportal.org - CC BY-NC 3.0

Duingentiaan


europeana.eu - CC BY-SA 3.0


europeana.eu - CC BY-SA 3.0


europeana.eu - CC BY-SA 3.0


herbariaunited.org

Stengels: Slanke gentiaan: De opstijgende stengels zijn niet of alleen hogerop vertakt. Ze zijn donkergroen en vaak paars aangelopen.
Duingentiaan: Als de stengels vertakt zijn, dan is dat vanaf de voet.

Slanke gentiaan


© Wijnand van Buuren - verspreidingsatlas.nl


Hugues Tinguy - CC BY-SA 2.0 FR


© Donald Cameron - gobotany.newenglandwild.org


© Donald Cameron - gobotany.newenglandwild.org

Duingentiaan


Kristian Peters - korseby.net - CC BY-SA-NC 3.0


@ Jan Thomas Johansson - angio.bergianska.se


@ Lars Andersen - fugleognatur.dk


© Per Taudal Poulsen - fugleognatur.dk

Bladeren: Slanke gentiaan: De onderste twee of drie bladparen vormen een wortelrozet. De bladeren zijn langwerpig-eirond tot langwerpig.
Duingentiaan: De bladeren zijn langwerpig-eirond tot langwerpig.

Slanke gentiaan


© Adrie van Heerden - verspreidingsatlas.nl


Hugues Tinguy - CC BY-SA 2.0 FR


Hugues Tinguy - CC BY-SA 2.0 FR


Peter Meininger - freenatureimages.eu

Duingentiaan


MHN Aix - CC BY 4.0


@ Per Taudal Poulsen - fugleognatur.dk


Per Wahlén - wahlens.se


© J R Crellin - floralimages.co.uk - CC BY-NC-ND 3.0

Bloemen: Slanke gentiaan: Tweeslachtig. De bloemen zijn roodachtig paars, roze, blauw of heel soms geelwit. Ze worden 1,2-2,2 cm groot en zijn meestal vijftallig. De kelkslippen zijn smal en allemaal even groot. De bochten tussen de slippen zijn stomp.
Duingentiaan: Tweeslachtig. De mat paarsachtige bloemen zijn 1-2 cm. Ze zijn vier- of vijftallig met een lang gesteelde topbloem. De kelkslippen zijn zeer ongelijk van grootte. Eenjarige planten hebben meestal maar één of twee bloemen.

Slanke gentiaan


Hans Toetenel - CC BY-NC-SA 3.0 NL


© Adrie van Heerden - verspreidingsatlas.nl


Hugues Tinguy - CC BY-SA 2.0 FR


Donald Macauley - CC BY-SA 2.0

Duingentiaan


Jeremy Barker - CC BY-NC-SA 4.0


MHN Aix - CC BY 4.0


MHN Aix - CC BY 4.0


@ Peter Leth - fugleognatur.dk

Vruchten: Een doosvrucht. Het vruchtbeginsel en de vruchten zijn beide niet gesteeld. Tweezaadlobbig.

Slanke gentiaan


dzn.eldoc.ub.rug.nl

 

Duingentiaan


© J R Crellin - floralimages.co.uk - CC BY-NC-ND 3.0

Biotoop

Bodem: Slanke gentiaan: Zonnige plaatsen op vochtige tot vaak natte, matig voedselarme, vaak kalkrijke, soms vrij kalkarme, grazige grond.
Duingentiaan: Zonnige plaatsen op vochtige tot natte, voedselarme, basische, kalkrijke, licht humeuze grond.

Groeiplaatsen: Slanke gentiaan: Zeeduinen (lage zandheuveltjes in duinvalleien, laagblijvend duingrasland, wanden van kuilen, duinpaadjes en klippen en randen van strandvlakten die voor het grootste deel omringd zijn door duinen en zeer zelden door de vloed worden bereikt) en moerassen (kalkmoeras).
Duingentiaan: Zeeduinen (natte, kalkrijke duinvalleien, hooiland en kort begraasd weiland) en moerassen (laagveenmoeras).

Verspreiding

Wereld: Slanke gentiaan: Koudere en koel-gematigde streken op het noordelijk halfrond, zuidelijk tot in Denemarken met o.a. Nederland (en België) als voorposten.
Duingentiaan: Noord-Europa en West-Engeland. Zeer zeldzaam in West-Europa, van Noordwest-Frankrijk tot in Zuid-Scandinavië. Het meest in het noorden van Duitsland en Polen.

Sanke gentiaan

gbif.org

Duingentiaan

gbif.org

Nederland: Slanke gentiaan: Zeldzaam in de duinen.
Rode lijst 2012. Bedreigd. Trend sinds 1950: sterk afgenomen. Zeer zeldzaam. Oorspronkelijk inheems. Beschermd.
Duingentiaan: Mogelijk zeer zeldzaam in de duinen, maar wordt hier niet onderscheiden van Slanke gentiaan.


verspreidingsatlas.nl

Vlaanderen: Duingentiaan: Zeer zeldzaam in de duinen.
Rode lijst. Met verdwijning bedreigd.

Wallonië: Slanke gentiaan: Niet in Wallonië.
Duingentiaan: Niet in Wallonië.

Oude illustraties (Klik op een afbeelding om te vergroten).


Flora Batava, deel 5, Jan Kops en Herman Christiaan van Hall (1828)


Afbeeldingen der artseny-gewassen met derzelver Nederduitsche en Latynsche beschryvingen, deel 2, Martinus Houttuyn (1796)


Deutschlands flora, deel 6, J. Sturm, J.W. Sturm (1806-1808)


Flora Danica Georg Christian Oeder e.a. (1761-1888)


Flora regni borussici, deel 8, A.G. Dietrich (1840)


Hortus Eystettensis, deel 3, Bessler, Basilius (1620)


Iconographia botanica seu plantae criticae, H.G.L. Reichenbach (1823-1832)


English Botany, or Coloured Figures of British Plants, deel 6, J.E. Sowerby (1866)

© 2001-2019 K.M. Dijkstra