Wilde planten in Nederland en BelgiŽ

Slanke gentiaan - Gentianella amarella en Duingentiaan - Gentianella uliginosa

Frysk: Lyts skieppeklokje

English: Autumn Gentian, Dune gentian

FranÁais: Gentiane amŤre, Gentianelle des marais

Deutsch: Bitterer Enzian, Sumpf-Enzian

Synoniemen: Gentiana amarella, Slanke duingentiaan, Gentiana uliginosa

Familie: Gentianaceae (Gentiaanfamilie)

Naamgeving (Etymologie): Gentianella is het verkleinwoord van Gentiana, genoemd naar Gentius, koning van IllyriŽ, die de Gele gentiaan zou heben aanbevolen als geneesmiddel. Amarella betekent bitterachtig. Uliginosa betekent op vochtige plaatsen groeiend.

Opmerking: Slanke gentiaan en Duingentiaan worden ook wel beschouwd als twee ondersoorten: Slanke gentiaan (Gentianella amarella subsp. amarella) en Duingentiaan (Gentianella amarella subsp. uliginosa).

Beschrijving (Klik op een afbeelding om te vergroten).

Levensduur: Eenjarig, maar soms tweejarig.

Plantvorm: Kruid.

Winterknoppen: Therofyt.

Bloeimaanden: Slanke gentiaan: Augustus, september en oktober.
Duingentiaan: Juli, augustus, september, oktober en november.

Afmeting: Slanke gentiaan: 2-30 cm.
Duingentiaan: 8-20 cm.

Slanke gentiaan


Hugues Tinguy - tela-botanica.org - CC BY-SA 2.0 FR


Hugues Tinguy - tela-botanica.org - CC BY-SA 2.0 FR


Jgrahn -
CC BY-SA 3.0


© Donald Cameron - gobotany.newenglandwild.org

Duingentiaan


europeana.eu - CC BY-SA 3.0


europeana.eu - CC BY-SA 3.0


Quentin Groom -
CC0-1.0


Dariusz Kaminski -
CC BY-NC 4.0

Wortels: Worteldiepte tot 10 cm.

Slanke gentiaan


herbariaunited.org


herbariaunited.org


midwestherbaria.org -
CC BY-NC 3.0


sernecportal.org - CC BY-NC 3.0

Duingentiaan


europeana.eu - CC BY-SA 3.0


europeana.eu - CC BY-SA 3.0


europeana.eu - CC BY-SA 3.0


herbariaunited.org

Stengels: Slanke gentiaan: De opstijgende stengels zijn niet of alleen hogerop vertakt. Ze zijn donkergroen en vaak paars aangelopen.
Duingentiaan: Als de stengels vertakt zijn, dan is dat vanaf de voet.

Slanke gentiaan


© Wijnand van Buuren - verspreidingsatlas.nl


Hugues Tinguy - tela-botanica.org - CC BY-SA 2.0 FR


© Donald Cameron - gobotany.newenglandwild.org


© Donald Cameron - gobotany.newenglandwild.org

Duingentiaan


Kristian Peters - korseby.net - CC BY-SA-NC 3.0


Gunnar Engan -
CC BY 4.0


Dariusz Kaminski -
CC BY-NC 4.0


Estonian University of Life Sciences -
CC BY-NC 4.0

Bladeren: Slanke gentiaan: De onderste twee of drie bladparen vormen een wortelrozet. De bladeren zijn langwerpig-eirond tot langwerpig.
Duingentiaan: De bladeren zijn langwerpig-eirond tot langwerpig.

Slanke gentiaan


© Adrie van Heerden - verspreidingsatlas.nl


Hugues Tinguy - tela-botanica.org - CC BY-SA 2.0 FR


Hugues Tinguy - tela-botanica.org - CC BY-SA 2.0 FR


Peter Meininger - freenatureimages.eu

Duingentiaan


MHN Aix -
CC BY 4.0


Gunnar Engan -
CC BY 4.0


Per Wahlťn - wahlens.se


© J R Crellin - floralimages.co.uk - CC BY-NC-ND 3.0

Bloemen: Slanke gentiaan: Tweeslachtig. De bloemen zijn roodachtig paars, roze, blauw of heel soms geelwit. Ze worden 1,2-2,2 cm groot en zijn meestal vijftallig. De kelkslippen zijn smal en allemaal even groot. De bochten tussen de slippen zijn stomp.
Duingentiaan: Tweeslachtig. De mat paarsachtige bloemen zijn 1-2 cm. Ze zijn vier- of vijftallig met een lang gesteelde topbloem. De kelkslippenzijn zeer ongelijk van grootte. Eenjarige planten hebben meestal maar ťťn of twee bloemen.

Slanke gentiaan


Hans Toetenel -
CC BY-NC-SA 3.0 NL


© Adrie van Heerden - verspreidingsatlas.nl


Hugues Tinguy - tela-botanica.org - CC BY-SA 2.0 FR


Donald Macauley - CC BY-SA 2.0

Duingentiaan


Jeremy Barker - CC BY-NC-SA 4.0


MHN Aix - CC BY 4.0


Bonmariage Pierre -
CC BY-NC 4.0


Dariusz Kaminski -
CC BY-NC 4.0

Vruchten: Een doosvrucht. Het vruchtbeginsel en de vruchten zijn beide niet gesteeld. Tweezaadlobbig.

Slanke gentiaan


Digitale zadenatlas

Duingentiaan


© J R Crellin - floralimages.co.uk - CC BY-NC-ND 3.0


purperlibel -
CC BY-SA 4.0

Biotoop

Bodem: Slanke gentiaan: Zonnige plaatsen op vochtige tot vaak natte, matig voedselarme, vaak kalkrijke, soms vrij kalkarme, grazige grond.
Duingentiaan: Zonnige plaatsen op vochtige tot natte, voedselarme, basische, kalkrijke, licht humeuze grond.

Groeiplaatsen: Slanke gentiaan: Zeeduinen (lage zandheuveltjes in duinvalleien, laagblijvend duingrasland, wanden van kuilen, duinpaadjes en klippen en randen van strandvlakten die voor het grootste deel omringd zijn door duinen en zeer zelden door de vloed worden bereikt) en moerassen (kalkmoeras).
Duingentiaan: Zeeduinen (natte, kalkrijke duinvalleien, hooiland en kort begraasd weiland) en moerassen (laagveenmoeras).

Verspreiding

Wereld: Slanke gentiaan: Koudere en koel-gematigde streken op het noordelijk halfrond, zuidelijk tot in Denemarken met o.a. Nederland (en BelgiŽ) als voorposten.
Duingentiaan: Noord-Europa en West-Engeland. Zeer zeldzaam in West-Europa, van Noordwest-Frankrijk tot in Zuid-ScandinaviŽ. Het meest in het noorden van Duitsland en Polen.

Slanke gentiaan

Duingentiaan

Nederland: Slanke gentiaan: Zeldzaam in de duinen.
Duingentiaan: Wordt in Nederland niet onderscheiden van Slanke gentiaan.

Vlaanderen: Slanke gentiaan: niet in Vlaanderen.
Duingentiaan
: Zeer zeldzaam in de duinen. Sterk afgenomen.
WalloniŽ: Slanke gentiaan: Niet in WalloniŽ.
Duingentiaan: Niet in WalloniŽ.

Slanke gentiaan

Duingentiaan

Oude illustraties (Klik op een afbeelding om te vergroten).


Flora Batava, deel 5, Jan Kops en Herman Christiaan van Hall (1828)


Afbeeldingen der artseny-gewassen met derzelver Nederduitsche en Latynsche beschryvingen, deel 2, Martinus Houttuyn (1796)


Deutschlands flora, deel 6, J. Sturm, J.W. Sturm (1806-1808)


Flora regni borussici, deel 8, A.G. Dietrich (1840)


English Botany, or Coloured Figures of British Plants, deel 6, J.E. Sowerby (1866)


Illustrations of the British Flora, Walter Hood Fitch (1924)


Iconographia botanica seu plantae criticae, H.G.L. Reichenbach (1823-1832)


Flora Danica Georg Christian Oeder e.a. (1761-1888)


Hortus Eystettensis, deel 3, Bessler, Basilius (1620)

2001-2021 K.M. Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL