Wilde planten in Nederland en België

Nederlandse namen

A

B

C

D

E

F

G

H

I

J

K

L

M

N

O

P

R

S

T

U

V

W

Z

Steenbreekvaren - Asplenium trichomanes

Andere namen

Frysk: Smel stienfearke

English: Maidenhair Spleenwort

Français: Capillaire des murailles

Deutsch: Braunstieliger Streifenfarn

Verouderde of andere namen:

Classificatie

Klasse: Pteropsida

Orde: Filicales

Familie: Aspleniaceae (Streepvarenfamilie)

Geslacht: Asplenium (Streepvaren)

Soort: Asplenium trichomanes

Naamgeving (Etymologie): Asplenium komt van het Griekse a (niet) en splen (milt), omdat men dacht dat het gebruik een opgezwollen milt zou doen inkrimpen. Trichomanes komt van het Griekse trichion (haartje) en manos (dun).

Ondersoorten: Bij ons komen twee ondersoorten voor: Gewone steenbreekvaren (Asplenium trichomanes subsp. quadrivalens) en IJle steenbreekvaren (Asplenium trichomanes subsp. trichomanes). In heel Europa zijn zes ondersoorten.

Kruisingen: Bastaardsteenbreekvaren is de bastaard van beide bovengenoemde ondersoorten en Bastaardstreepvaren is de kruising van Noordse streepvaren en Steenbreekvaren. Deze is gevonden in het Maasgebied en in de Ardennen in België. De plant heeft verspreidstaande lichtgroene bladslippen en is onvruchtbaar.

Beschrijving (Klik op een afbeelding om te vergroten).

Levensduur: Overblijvend.

Plantvorm: Sporenplant.

Winterknoppen: Hemikryptofyt.

Rijpe sporen: Juni, juli, augustus, september en oktober.

Afmeting: 5-35 cm.


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL

Wortels: Een kruipende of opstijgende, vertakte wortelstok met bruine schubben en een zwarte middenstreep.


Kozuch - CC BY-SA 3.0


http://herbariaunited.org


http://herbariaunited.org


http://herbariaunited.org

Stengels: Er zijn meestal vrij veel bladstelen die vanuit de basis groeien. De korte bladsteel en ook de bladspil is kaal, draadachtig, glanzend bruinzwart of roodbruin en aan beide kanten zeer smal, groenvliezig tot bruinvliezig gevleugeld.


© Jakob Hanenburg - verspreidingsatlas.nl


Petr Filippov - CC BY-SA 3.0


Petr Filippov - CC BY-SA 3.0


S. Rae - CC BY 2.0

Bladeren: De wintergroene bladeren zijn langgerekt ( tot ongeveer 20 cm lang) en kort gesteeld en met twee rijen met veel, ongeveer 1 cm lange, tegenoverstaande  deelblaadjes. Deze zijn klein, eirond, vaak wat hoekig, hebben een vrijwel gave rand (naar de top vaak fijn gekarteld) en zijn lichtgroen. De meeste zijn onderling even lang. In het tweede jaar verliezen de bladeren vaak geleidelijk hun deelblaadjes, de kale, bruinzwarte bladspillen blijven nog lang zitten.

IJle steenbreekvaren heeft ijl geveerde, ronde (tot 7,5 mm lange) deelblaadjes en een iets slappe, meestal roodbruine bladsteel.
Gewone steenbreekvaren heeft dichter op elkaar staande, meer langwerpige (tot 12 mm lange) deelblaadjes en een meer stevige, meestal bruinzwarte bladsteel.


http://www.kuleuven-kulak.be


http://www.kuleuven-kulak.be


Père Igor - CC BY-SA 3.0


Luis Fernández García - CC BY-SA 3.0

Vruchten: Sporen. Aan de onderkant van een blaadje, aan beide kanten van de middennerf en langs de zijnerven zie je meestal drie of vier, lijnvormige  sporendoosjes, waarvan het dekvliesje een gave rand heeft.


© Willem Braam - verspreidingsatlas.nl


http://www.kuleuven-kulak.be


http://www.kuleuven-kulak.be


Luis Fernández García - CC BY-SA 3.0

Biotoop

Bodem: Gewone steenbreekvaren: Soms vrij zonnige, maar meestal beschaduwde plaatsen op vochtige muren en rotsen, zowel kalkrijke als vrij zure gesteenten.
IJle steenbreekvaren: Deze ondersoort groeit meestal op zuur gesteente.

Groeiplaatsen: Rotsen, oude muren, tuinmuren, langs spoorwegen (perronkantjes), waterkanten (langs afwateringsgoten), steenachtige hellingen en bossen (langs bosgreppels, op aarden wallen en soms op boomstronken of boomwortels).

Verspreiding

Wereld: In alle werelddelen, voornamelijk in gematigde streken.


gbif.org

Nederland: Zeldzaam in Zuid-Limburg en in stedelijke gebieden. Elders zeer zeldzaam. Niet in het Waddengebied.
Gewone steenbreekvaren komt waarschijnlijk veel meer voor dan IJle steenbreekvaren.
Rode lijst 2012. Thans niet bedreigd. Trend sinds 1950: stabiel of toegenomen. Vrij zeldzaam. Oorspronkelijk inheems. Beschermd.

Steenbreekvaren

verspreidingsatlas.nl

Gewone steenbreekvaren (Asplenium trichomanes subsp. quadrivalens)

verspreidingsatlas.nl

IJle steenbreekvaren (Asplenium trichomanes subsp. trichomanes)

verspreidingsatlas.nl

Vlaanderen: Vrij zeldzaam. Verspreid voorkomend. Waarschijnlijk komt in Vlaanderen alleen Gewone steenbreekvaren voor.
Rode lijst. Thans niet bedreigd.


Wallonië: Gewone steenbreekvaren:Vrij algemeen in het Maasgebied en in de Ardennen. Elders zeldzaam tot zeer zeldzaam.
IJle steenbreekvaren: Zeer zeldzaam in de Ardennen.

Oude illustraties (Klik op een afbeelding om te vergroten).


Flora Batava, deel 10, Jan Kops en Johannes Everhardus van der Trappen (1849)


Flora Batava, deel 10, Jan Kops en Johannes Everhardus van der Trappen (1849)


Afbeeldingen der artseny-gewassen met derzelver Nederduitsche en Latynsche beschryvingen. Deel 1 (1796)


Afbeeldingen der artseny-gewassen met derzelver Nederduitsche en Latynsche beschryvingen. Deel 1 (1796)


Flora von Deutschland, Österreich und der Schweiz, Prof. Dr. Otto Wilhelm Thomé (1885-1905)


Bilder ur Nordens Flora, Carl Axel Magnus Lindman (1917-1926)


Flora Danica, Georg Christian Oeder e.a. (1761-1883)

 

© 2001-2018 K.M. Dijkstra