Wilde planten in Nederland en België

Nederlandse namen

A

B

C

D

E

F

G

H

I

J

K

L

M

N

O

P

R

S

T

U

V

W

Z

Stinkende ballote - Ballota nigra subsp. meridionalis

Andere namen

Frysk: Stanknettel

English: Black Horehound

Français: Ballote fétide

Deutsch: Stinkende Schwarznessel

Verouderde of andere namen: Ballota nigra subsp. foetida, Ballota alba

Classificatie

Klasse: Spermatopsida

Orde: Lamiales

Familie: Lamiaceae (Lipbloemenfamilie)

Geslacht: Ballota (Ballote)

Soort: Ballota nigra ssp. meridionalis

Naamgeving (Etymologie): Ballota is mogelijk afgeleid van het Griekse ballo (ik steek) en ous (oor). Bij oorziekten werd het blad in het oor gestoken. Nigra betekent zwart en meridionalis betekent zuiden of 's middags (meridiaan).

Ondersoort: De andere ondersoort is Echte ballote (Ballote nigra subsp. nigra). Deze ondersoort is niet ingeburgerd in Nederland en België, maar komt soms wel adventief (tijdelijk) voor.

Beschrijving (Klik op een afbeelding om te vergroten).

Levensduur: Overblijvend.

Plantvorm: Kruid.

Winterknoppen: Hemikryptofyt.

Bloeimaanden: Juni, juli, augustus en september.

Afmeting: 60-90 cm.


http://www.kuleuven-kulak.be


Andrea Moro - CC BY-SA 4.0


© Malcolm Storey - bioimages.org.uk - CC-BY-NC-SA-2.0 uk


Andrea Moro - CC BY-SA 4.0

Stengels: De vierkantige, sterk behaarde stengels staan rechtop. De stengeltop met bladeren steekt boven de schijnkransen uit. De plant ziet er bossig uit.


http://www.kuleuven-kulak.be


http://www.kuleuven-kulak.be


http://www.kuleuven-kulak.be


Aroche - CC BY-SA 3.0

Bladeren: De kort gesteelde, kruisgewijs tegenoverstaande bladeren zijn eirond, spits of de onderste zijn stomp. Ze zijn grof gekarteld-gezaagd en hebben een wigvormige voet. Ze verspreiden een sterke geur (vooral bij het wrijven van een blad). De bladeren lopen door tot boven de bloeiwijze.


© Peter Meininger - verspreidingsatlas.nl


http://www.kuleuven-kulak.be


http://www.kuleuven-kulak.be


http://www.kuleuven-kulak.be

Bloemen: Tweeslachtig. De kort gesteelde bloemen staan naar één kant gekeerd met vier tot tien bij elkaar in een schijnkrans in de oksels van gewone bladeren. Ze zijn vuilroze, lichtpaars of heel soms wit en 1-2 cm lang. De onderlip heeft drie lobben met een duidelijk honingmerk. De kelk, met vijf driehoekige tanden, is trechtervormig, heeft tien nerven en is begroeid met klierharen. Ballote nigra subsp. nigra heeft 1,5-3 mm lange kelktandnaalden. Bloemen met vier meeldraden en een bovenstandig vruchtbeginsel met een stijl en twee stempels.


© Peter Meininger - verspreidingsatlas.nl


© Peter Meininger - verspreidingsatlas.nl


http://www.kuleuven-kulak.be


http://www.kuleuven-kulak.be

Vruchten: Een splitvrucht. De zaden zijn langlevend (langer dan vijf jaar). Tweezaadlobbig.


kuleuven-kulak.be


© Malcolm Storey - bioimages.org.uk - CC-BY-NC-SA-2.0 uk


dzn.eldoc.ub.rug.nl

 

Biotoop

Bodem: Zonnige tot licht beschaduwde, wat open plaatsen op matig droge tot matig vochtige, matig voedselrijke tot voedselrijke, kalkrijke, vaak omgewerkte grond (zand, zavel, klei, löss, mergel en stenige plaatsen).

Groeiplaatsen: Bermen, langs paden, dijken, stadswallen, tegen oude muren, mergelrotsen, bosranden, heggen, struwelen, ruigten (humeuze ruigten), puin, bij mesthopen, langs spoorwegen (spoorwegterreinen), braakliggende grond, plantsoenen, zeeduinen (binnenduinen), afgravingen (kalkgroeven) en aan de voet van kalkhellingen.

Verspreiding

Wereld: Europa, behalve in de meest noordelijke delen. Ook in Zuidwest-Azië en Noordwest-Afrika (Atlasgebergte).


gbif.org

Nederland: Vrij zeldzaam in Zuid-Limburg, in het rivierengebied, in het zuidoosten, in de Hollandse en Zeeuwse duinen en in aangrenzende gebieden. Elders zeer zeldzaam.
Rode lijst 2012. Thans niet bedreigd. Trend sinds 1950: stabiel of toegenomen. Algemeen. Al voor 1500 ingevoerd (archeofyt).

Stinkende ballote

verspreidingsatlas.nl

Echte ballote (Ballote nigra subsp. nigra)

verspreidingsatlas.nl

Vlaanderen: Vrij algemeen, maar vrij zeldzaam in de Kempen en de Vlaamse zandstreek. Het meest in de duinen, de polders en langs de Maas.
Rode lijst. Thans niet bedreigd.


Wallonië: Vrij algemeen, maar zeer zeldzaam in de Ardennen.

Oude illustraties (Klik op een afbeelding om te vergroten).


Flora Batava, deel 3, Jan Kops (1814)


Flora Batava, deel 3, Jan Kops (1814)


Afbeeldingen der artseny-gewassen met derzelver Nederduitsche en Latynsche beschryvingen. Deel 4 (1800)


Afbeeldingen der artseny-gewassen met derzelver Nederduitsche en Latynsche beschryvingen. Deel 4 (1800)


Bilder ur Nordens Flora, Carl Axel Magnus Lindman (1917-1926)


Flora Danica, Georg Christian Oeder e.a. (1761-1883)

   

© 2001-2018 K.M. Dijkstra