Wilde planten in Nederland en België

Stinkende lis - Iris foetidissima

Frysk:

English: Stinking iris

Français: Iris fétide

Deutsch: Stinkende Schwerttlilie

Synoniemen:

Familie: Iridaceae (Lissenfamilie)

Naamgeving (Etymologie): Iris komt waarschijnlijk van het Griekse iris (regenboog), omdat de bloemen bij verschillende soorten uiteenlopende kleuren hebben of omdat de buitenste bloemdekslippen sierlijk gebogen zijn, als de regenboog. Foetidissima betekent stinkend. Bij kneuzing ruikt de plant onaangenaam.

Beschrijving (Klik op een afbeelding om te vergroten).

Levensduur: Overblijvend.

Plantvorm: Kruid.

Winterknoppen: Geofyt of helofyt.

Bloeimaanden: Mei, juni, juli.

Afmeting: 30-80 cm.


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL


Andrea Moro - dryades.units.it/cercapiant - CC BY-SA 4.0


Andrea Moro - dryades.units.it/cercapiant - CC BY-SA 4.0


Robin Stamp Stamp - CC BY-NC 4.0

Wortels


europeana.eu - CC BY-SA 3.0


herbariaunited.org


herbariaunited.org


herbariaunited.org

Stengels: Een massieve en enigszins afgeplatte stengel.


Michel Pansiot - CC BY-SA 2.0 FR


Andrea Moro - dryades.units.it/cercapiant - CC BY-SA 4.0


Andrea Moro - dryades.units.it/cercapiant - CC BY-SA 4.0


Sylvain Piry - CC BY-SA 2.0 FR

Bladeren: De winterharde, zwaardvormige, zijdelings afgeplatte bladeren zijn glanzend, donkergroen. Bij kneuzing verspreiden ze een onaangename, knoflookachtige geur.


Benjamin Deslandes - tela-botanica.org - CC BY-SA 2.0 FR


Liliane Roubaudi - tela-botanica.org - CC BY-SA 2.0 FR


Andrea Moro - dryades.units.it/cercapiant - CC BY-SA 4.0


Laurent Richin - tela-botanica.org - CC BY-SA 2.0 FR

Bloemen: Tweeslachtig. De bloemen zijn blauwachtig tot groenig bruingeel. De buitenste bloembladen verkleuren naar lila. Deze buitenste bloemdekbladen zijn veel groter en anders gevormd dan de binnenste. De helmdraden zijn vrij. De stijltakken staan boven de meeldraden. Ze zijn bloembladachtig verbreed en naar buiten gekromd, met stempels aan de onderzijde.


Calimo - CC BY-SA 3.0


Andrea Moro - dryades.units.it/cercapiant - CC BY-SA 4.0


Annick Larbouillat - tela-botanica.org - CC BY-SA 2.0 FR


Marie-France Canioni - tela-botanica.org - CC BY-SA 2.0 FR

Vruchten: Een doosvrucht. De min of meer ronde, oranje-rode zaden blijven tot in het voorjaar in de geopende vrucht zitten. Deze vrucht is 5 tot 8 cm lang. Eenzaadlobbig.


Andrea Moro - dryades.units.it/cercapiant - CC BY-SA 4.0


Andrea Moro - dryades.units.it/cercapiant - CC BY-SA 4.0


Marie Portas - tela-botanica.org - CC BY-SA 2.0 FR


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL

Biotoop

Bodem: Zonnige tot beschaduwde, droge tot vochtige, maar goed gedraineerde, voedsel- en kalkrijke grond (klei, leem en zand).

Groeiplaatsen: Bosjes en droge struwelen in de kustduinen (kalkrijk duinzand), oevers en zeekliffen.

Verspreiding

Wereld: De zuidelijke helft van Europa en Noord-Afrika. Ook in Engeland en Ierland. Ingeburgerd in o.a. Australië en Nieuw Zeeland.

Nederland: Zeldzaam. In de 17e en 18e eeuw groeide Stinkende lis bij Vogelenzang en langs de vaart tussen Haarlem en Leiden. Vrij recent is de plant aangetroffen op twee plaatsen op Voorne. Later is de soort ook elders aangetroffen.

Vlaanderen: Zeer zeldzaam. Het meest in het kustgebied.
Wallonië:
Niet ingeburgerd.

Toepassingen: De plant is in gebruik als sierplant en wordt o.a. toegepast in droogboeketten.

Oude illustraties (Klik op een afbeelding om te vergroten).


Afbeeldingen der artseny-gewassen met derzelver Nederduitsche en Latynsche beschryvingen, deel 3, Johan Carl Krauss (1796)


Cruijdeboek, deel 2, Rembert Dodoens. Bloemen, welrieckende cruyden, saden, ende dyer ghelijcken (1554)


English Botany, or Coloured Figures of British Plants, deel 9, J.E. Sowerby (1869)


British entomology, deel 2, J. Curtis (1823-1840)


Les Liliacées, deel 6, P.J. Redouté (1805-1816)


Flore médicale, deel 4, F.P. Chaumeton (1830)


Hortus Eystettensis, deel 1, Bessler, Basilius (1620)


New Kreüterbuch, L. Fuchs (1543)


Illustrations of the British Flora, Walter Hood Fitch (1924)


British moths and their transformations, deel 2, Henry Noel Humphreys, John Obadiah Westwood (1845)


Getreue Darstellung und Beschreibung der in der Arzneykunde gebräuchlichen Gewächse, deel 12, F.G. Hayne (1833)


Iconographia botanica seu plantae criticae, H.G.L. Reichenbach (1823-1832)

2001-2021 K.M. Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL