Wilde planten in Nederland en BelgiŽ

Tongvaren - Asplenium scolopendrium

Frysk: Tongefear

English: Hart's tongue fern

FranÁais: Langue-de-cerf

Deutsch: Hirschzunge

Synoniemen: Phyllitis scolopendrium, Scolopendrium vulgare

Familie: Aspleniaceae (Streepvarenfamilie)

Naamgeving (Etymologie): Asplenium komt van het Griekse a (niet) en splen (milt), omdat men dacht dat het gebruik een opgezwollen milt zou doen inkrimpen. Scolopendrium is afgeleid van het Griekse scolopendra (duizendpoot). De stand, de kleur en de vorm van de sori doen denken aan de poten van een duizendpoot.

Beschrijving (Klik op een afbeelding om te vergroten).

Levensduur: Overblijvend.

Plantvorm: Sporenplant.

Winterknoppen: Hemikryptofyt.

Rijpe sporen: Juli en augustus.

Afmeting: 15-60 cm.


Klaas Dijkstra -
CC BY-NC-SA 3.0 NL


Klaas Dijkstra -
CC BY-NC-SA 3.0 NL


Klaas Dijkstra -
CC BY-NC-SA 3.0 NL


Klaas Dijkstra -
CC BY-NC-SA 3.0 NL

Wortels: Een korte, dikke en vrijwel rechtopstaande wortelstok met veel bruine tot paarsbruine schubben.


bisque.cyverse.org -
CC BY-NC 3.0


bisque.cyverse.org -
CC BY-NC 3.0


bisque.cyverse.org -
CC BY-NC 3.0


bisque.cyverse.org -
CC BY-NC 3.0

Stengels: De bladsteel is meestal duidelijk korter dan de bladschijf. De bladstelen zijn met bruine, bijna haarachtige schubben bezet. Ze hebben twee centrale, in dwarsdoorsnede halvemaanvormige vaatbundels, die de gewelfde zijden naar elkaar keren.


Klaas Dijkstra -
CC BY-NC-SA 3.0 NL


Klaas Dijkstra -
CC BY-NC-SA 3.0 NL


Klaas Dijkstra -
CC BY-NC-SA 3.0 NL


Klaas Dijkstra -
CC BY-NC-SA 3.0 NL

Bladeren: De wintergroene, kort gesteelde bladeren groeien dicht bij elkaar en staan rechtop in een kring. Ze zijn niet gedeeld, tongvormig, leerachtig, glanzend lichtgroen en worden tot 40 cm lang en tot 7 cm breed. Ze hebben een gave rand (of soms licht gegolfd) en zijn naar de top geleidelijk in een punt versmald. Naar de (hartvormige) voet worden ze meestal eerst smaller en vervolgens weer iets breder. De onderzijde van de middennerf (soms ook de bovenzijde) is met bruine, bijna haarachtige schubben bezet.


Klaas Dijkstra -
CC BY-NC-SA 3.0 NL


Klaas Dijkstra -
CC BY-NC-SA 3.0 NL


Klaas Dijkstra -
CC BY-NC-SA 3.0 NL


Klaas Dijkstra -
CC BY-NC-SA 3.0 NL

Vruchten: De grote, lijnvormige sporenhoopjes groeien in tweetallen langs de zijnerven en zijn bedekt door lijnvormige dekvliesjes, die bij rijpheid zijn teruggeslagen. De sporenhoopjes ontbreken gewoonlijk in het onderste deel van het blad.


Klaas Dijkstra -
CC BY-NC-SA 3.0 NL


Klaas Dijkstra -
CC BY-NC-SA 3.0 NL


© Willem Braam - verspreidingsatlas.nl


© Grada Menting - verspreidingsatlas.nl

Biotoop

Bodem: Halfbeschaduwde tot beschaduwde plaatsen op vochtige tot vrij natte, vrij voedselarme, humeuze of stenige, kalkhoudende en vrij stikstofrijke grond. Vorstgevoelig.

Groeiplaatsen: Vochtige oude muren (b.v. van waterputten), waterkanten (beschaduwde greppelkanten, grachtkanten, sluismuren en grubben), zeeduinen (duinbossen, noordhellingen in duinstruweel en duindoornstruwelen), bossen (loofbossen, ravijnbossen op kalkrijke grond en op dood hout), kalkrijke rotsen, basaltdijken en rioolputten.

Verspreiding

Wereld: Europa, behalve in het noordoosten. Zuidoostelijk tot bij de Kaspische Zee. Ook in Afrika, Japan, Noord-Amerika en Nieuw-Zeeland.

Nederland: Vrij algemeen.

Vlaanderen: Vrij algemeen. Het meest in de grotere steden.
WalloniŽ:
Vrij algemeen.

Toepassingen

Bladeren werden vroeger gebruikt voor de genezing van zieke schapen. Tongvaren werd als geneesmiddel gebruikt tegen allerlei ziekten, zoals miltproblemen, onvruchtbaarheid bij vrouwen, of als middel voor lever, longen en pijnlijke ingewanden.

Oude illustraties (Klik op een afbeelding om te vergroten).


Flora Batava, deel 11, Jan Kops en P. M. E. Gevers Deijnoot (1853)


Afbeeldingen der artseny-gewassen met derzelver Nederduitsche en Latynsche beschryvingen. Deel 1 (1796)


Cruijdeboek, deel 3, Rembert Dodoens. Wortelen, medecynale cruyden, ende quaden hinderlijcke ghewassen (1554)


Flora von Deutschland, ÷sterreich und der Schweiz, Prof. Dr. Otto Wilhelm Thomť (1885 - 1905)


Bilder ur Nordens Flora, Carl Axel Magnus Lindman (1917-1926)


Illustrations of the British Flora, Walter Hood Fitch (1924)


Botanischer Bilderatlas nach De Candolle's NatŁrlichem Pflanzensystem, Carl Hoffmann (1884)


Flora Danica Georg Christian Oeder e.a. (1761-1888)

2001-2021 K.M. Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL