Wilde planten in Nederland en België

Nederlandse namen

A

B

C

D

E

F

G

H

I

J

K

L

M

N

O

P

R

S

T

U

V

W

Z

Wede - Isatis tinctoria

Andere namen

Frysk:

English: Woad

Français: Pastel des teinturiers

Deutsch: Färber-Waid

Verouderde of andere namen:

Classificatie

Klasse: Spermatopsida

Orde: Brassicales

Familie: Brassicaceae (Kruisbloemenfamilie)

Geslacht: Isatis (Wede)

Soort: Isatis tinctoria

Naamgeving (Etymologie): Isatis is afgeleid van het Griekse isazo (ik maak glad, vrij van rimpels). In de oudheid werd Wede namelijk toegepast voor het glad maken van de huid en gebruikt tegen huidziekten, maar misschien komt de naam ook van gelijk maken omdat ze als verfmiddel diende. Tinctoria betekent verfleverend.

Beschrijving (Klik op een afbeelding om te vergroten).

Levensduur: Tweejarig of meerjarig.

Plantvorm: Kruid.

Winterknoppen: Hemikryptofyt.

Bloeimaanden: Mei, juni en juli.

Afmeting: 60-120 cm.


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL


© Bert Verbuggen - verspreidingsatlas.nl

Wortels: Een dikke wortel, die bovenaan vaak vertakt is.


Neuchâtel Herbarium - CC BY-SA 3.0


Neuchâtel Herbarium - CC BY-SA 3.0


Neuchâtel Herbarium - CC BY-SA 3.0


Neuchâtel Herbarium - CC BY-SA 3.0

Stengels: De rechtopstaande, grijsgroene stengels zijn alleen aan de voet behaard.


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL

Bladeren: De langwerpige rozetbladen zijn gesteeld en zwak getand. Ze zijn blauwachtig groen met een witte middennerf. De verspreidstaande stengelbladeren hebben een gave rand en een pijlvormige voet, die de stengel omvat.


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL

Bloemen: Tweeslachtig. De gele bloemen vormen samen dichte, wijd vertakte pluimen. Elke bloem heeft vier, 3-4 mm grote kroonbladen, vier kleine kelkbladen, zes meeldraden en een bovenstandig vruchtbeginsel met een stijl en stempel.


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL

Vruchten: Een doosvrucht. De hangende hauwtjes zijn langwerpig, plat, enigszins peervormig, smal gevleugeld en 1-3 cm lang en 3-7 mm breed. Eerst zijn ze groen, maar later worden ze zwart. Ze groeien aan gekromde steeltjes. Tweezaadlobbig.


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL


dzn.eldoc.ub.rug.nl


dzn.eldoc.ub.rug.nl

     

Biotoop

Bodem: Zonnige, open plaatsen op droge, matig voedselrijke, kalkrijke, vaak stenige grond (ook op leem en klei).

Groeiplaatsen: Waterkanten (hoge delen van oeverbeschoeiingen langs rivieren), braakliggende grond, steenpuinhellingen, ruigten (kalkrijke ruigten), rotsen, klippen, bermen en dijken.

Verspreiding

Wereld: West-Azië en Zuid- en Oost-Europa. Elders ingeburgerd.


gbif.org

Nederland: Zeldzaam. Het meest langs de Rijn en Waal.
Rode lijst 2012. Thans niet bedreigd. Trend sinds 1950: stabiel of toegenomen. Zeldzaam. Al voor 1500 ingevoerd (archeofyt).


verspreidingsatlas.nl

Vlaanderen: Niet in Vlaanderen.

Wallonië: Niet in Wallonië.

Wetenswaardigheden

Wede is een steppeplant uit Oost-Europa en Azië. Uit de plant werd een blauwe kleurstof bereid. Volgens een bericht van Julius Caesar gaven Britse krijgers zich hiermee een angstaanjagend uiterlijk. Tot de late middeleeuwen werd de kleurstof in Europa veel gebruikt. Vanaf de 16de eeuw werd hiervoor echter steeds vaker de Indigoboom gebruikt. Uit deze Indische Vlinderbloemige kon de blauwe kleurstof met een hoger rendement worden gewonnen (de naam indigo betekent Indische verfstof, maar het is dezelfde stof als die in Wede voorkomt). Strenge wetten op de invoer van Indische indigo (in Engeland zelfs de doodstraf ) konden niet voorkomen dat Wede steeds minder werd gebruikt.

Oude illustraties (Klik op een afbeelding om te vergroten).


Afbeeldingen der artseny-gewassen met derzelver Nederduitsche en Latynsche beschryvingen, deel 3, Johan Carl Krauss (1796)


Afbeeldingen der artseny-gewassen met derzelver Nederduitsche en Latynsche beschryvingen, deel 3, Johan Carl Krauss (1796)


Deutschlands Flora in Abbildungen, Jacob Sturm und Johann Georg Sturm


Bilder ur Nordens Flora, Carl Axel Magnus Lindman (1917-1926)

© 2001-2018 K.M. Dijkstra