Wilde planten in Nederland en België

Nederlandse namen

A

B

C

D

E

F

G

H

I

J

K

L

M

N

O

P

R

S

T

U

V

W

Z

Wegedoorn - Rhamnus cathartica

Andere namen

Frysk: Stikelhout

English: Buckthorn

Français: Nerprun purgatif

Deutsch: Kreuzdorn

Verouderde of andere namen:

Classificatie

Klasse: Spermatopsida

Orde: Rosales

Familie: Rhamnaceae (Wegedoornfamilie)

Geslacht: Rhamnus (Wegedoorn)

Soort: Rhamnus cathartica

Naamgeving (Etymologie): Rhamnus stamt van het Griekse rhamnos (naaien of steken), vanwege de dorens. Ramnous is een archeologische plaats in Griekenland, ten noordoosten van Attica. Hier overwonnen de Grieken de Perzen in 490 v. Chr., de slag van Rhamnus is genomen naar de Rhamnus-bosjes die daar in overvloed groeiden. Cathartica stamt van het Griekse katharein (reinigen), de vruchten dienden namelijk als laxeermiddel.

Beschrijving (Klik op een afbeelding om te vergroten).

Levensduur: Overblijvend.

Plantvorm: Boom of struik.

Winterknoppen: Fanerofyt.

Bloeimaanden: Mei en juni.

Afmeting: 1½-6 meter.


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL

Stam


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL

Takken: De takken groeien kruisgewijs in paren. Vaak zijn de twee takken van een paar iets ten opzichte van elkaar verschoven. De takken zijn dun, recht en hebben een strobruine bast. Vaak lopen de tweejarige takken in een slanke doorn uit met aan beide kanten twee jongere takken.


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL

Bladeren: De tegenoverstaande bladeren zijn 4-6 cm lang. Aan beide kanten hebben ze twee of drie boogvormige zijnerven. Ze zijn lang gesteeld, fijn gezaagd en variabel van vorm. Ze kunnen cirkelrond tot langwerpig zijn. Bovenaan zijn ze meestal toegespitst en aan de voet wigvormig tot afgeknot. Soms zijn de bladhelften ongelijk.


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL

Bloemen: Meestal tweehuizig, maar soms polygaam. De bloemen groeien in kluwens met twee tot acht bij elkaar aan de voet van jonge takken. De groengele bloemen zijn viertalllg, 3-5 mm lang en verspreiden een prettige geur. De slippen van de kelk zijn even lang als de buis.


© Willem Braam - verspreidingsatlas.nl


kuleuven-kulak.be


kuleuven-kulak.be


kuleuven-kulak.be

Vruchten: Een steenvrucht. De besachtige vruchten zijn 6-8 mm, met een paar steenkernen, die elk een zaad bevatten. Eerst zijn ze groen, maar later worden ze zwart. Voor mensen zijn ze onsmakelijk en enigszins vergiftig. Tweezaadlobbig.


© Adrie van Heerden - verspreidingsatlas.nl


Matt Lavin - CC BY-SA 2.0


dzn.eldoc.ub.rug.nl


dzn.eldoc.ub.rug.nl


dzn.eldoc.ub.rug.nl

     

Biotoop

Bodem: Zonnige tot licht beschaduwde plaatsen op vochtige (in Midden-Europa ook op droge), voedselarme tot matig voedselrijke, kalkhoudende of leemhoudende, humeuze grond (zand, leem en mergel).

Groeiplaatsen: Bossen (beekoeverwalbossen), bosranden, struwelen, heggen, soms op kalkhellingen, zeeduinen, rivierduinen en pionierstruweel op slikken, die niet meer door zout water worden overspoeld.

Verspreiding

Wereld: Gematigde streken in Europa (niet in het noorden),West-Azië en op enkele plaatsen in Noordwest-Afrika. Ingeburgerd in Noord-Amerika.


gbif.org

Nederland: Plaatselijk vrij algemeen in de Hollandse duinen, Drenthe en het oosten en zuidoosten en zeldzaam in het rivierengebied, in Gelderland, in Noord-Brabant en in Limburg. Elders zeer zeldzaam.
Rode lijst 2012. Thans niet bedreigd. Trend sinds 1950: stabiel of toegenomen. Algemeen. Oorspronkelijk inheems.


verspreidingsatlas.nl

Vlaanderen: Zeldzaam, maar plaatselijk vrij algemeen in het Maasgebied en in de duinen.
Rode lijst. Thans niet bedreigd.


Wallonië: Plaatselijk vrij algemeen in het Maasgebied en in Lotharingen (de zuidelijke Ardennen). Elders zeldzaam tot zeer zeldzaam.

Wetenswaardigheden

Afhankelijk van de rijpingsgraad kunnen uit de vruchten verschillend gekleurde verfstoffen worden bereid. Zowel de vruchten als de bast waren als laxeermiddel in gebruik. In vroeger tijden werd uit de schors en de bessen van de Wegedoorn een krachtig laxeermiddel bereid. Het spinthout is geel en het kernhout roodachtig bruin. Tegenwoordig wordt het hout niet meer gebruikt, maar in de IJzertijd verwerkte men het samen met andere houtsoorten, zoals eiken, tot houtskool.

Oude illustraties (Klik op een afbeelding om te vergroten).


Flora Batava, deel 3, Jan Kops (1814)


Flora Batava, deel 3, Jan Kops (1814)


Afbeeldingen der artseny-gewassen met derzelver Nederduitsche en Latynsche beschryvingen. Deel 3 (1796)


Afbeeldingen der artseny-gewassen met derzelver Nederduitsche en Latynsche beschryvingen. Deel 3 (1796)


Bilder ur Nordens Flora, Carl Axel Magnus Lindman (1917-1926)

     

© 2001-2018 K.M. Dijkstra