Wilde lijsterbes

Namen

Wetenschappelijk: Sorbus aucuparia

Nederlands: Wilde lijsterbes (Lijsterbes)

Frysk: Koetsebeibeam

English: Rowan (European Mountain Ash)

Français: Sorbier des oiseleurs

Deutsch: Eberesche

Familie: Rozenfamilie, Rosaceae

Geslacht: Sorbus, Lijsterbes

Naamgeving: Sorbus komt van sobere (opslurpen). Aucuparia is afgeleid van het Latijnse woord aucupium (vogelvangst). De boom trekt vogels aan en vogelvangers gebruikten de bessen als lokaas bij de vangst van lijsterachtigen.

Beschrijving (Klik op een afbeelding om te vergroten).

Levensduur: Overblijvend.

Plantvorm: Struik of boom.

Winterknoppen: Fanerofyt.

Bloeimaanden: Mei en juni.

Afmeting: 3-20 meter.


Hans Toetenel - CC BY-NC-SA 3.0 NL


© Bert Verbuggen - verspreidingsatlas.nl


© Willem Braam - verspreidingsatlas.nl


Wutsje - CC BY-SA 3.0

Wortels: Vanuit de horizontale hoofdwortels groeien veel dunne zijwortels loodrecht omlaag.

Stam: De schors is glad en grijs.


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL


Rosser1954 - CC BY-SA 4.0


Eeno11 - CC BY-SA 3.0


Robande - CC BY 3.0

Takken: Jonge takken zijn dicht zacht behaard. Ook de knoppen zijn behaard, maar niet kleverig.


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL


kuleuven-kulak.be


Alvarez Lario MA - CC BY-SA 3.0

Bladeren: De langwerpige bladeren zijn geveerd met vijf tot zeventien deelblaadjes. Aan beide zijden zijn ze tot aan de voet gezaagd en ze zijn iets grijsachtig door een dichte zachte beharing.


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL


kuleuven-kulak.be


Donald Hobern - CC BY 2.0

Bloemen: Tweeslachtig. Rijkbloemige tuilen met witte, 0,8-1 cm grote bloemen. Elke bloem heeft vijf kroonbladen en een stamper met twee tot vier stijlen.


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL


kuleuven-kulak.be

Vruchten: Een pitvrucht. De ronde, oranje tot vuurrode bessen worden 0,6-1 cm in doorsnee. De zaden zijn zeer kortlevend (korter dan één jaar). Tweezaadlobbig.


dzn.eldoc.ub.rug.nl


dzn.eldoc.ub.rug.nl


dzn.eldoc.ub.rug.nl


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL

Biotoop

Bodem: Zonnige tot licht beschaduwde plaatsen op droge tot soms vrij natte, meestal voedselarme tot matig voedselrijke, zure tot zwak zure grond met een matig tot slecht verterende strooisellaag (zand, leem en veen, zelden op klei of mergel).

Groeiplaatsen: Bossen (lichte loofbossen), bosranden, houtwallen, heggen, heide, zeeduinen, waterkanten (o.a. slootkanten, beekwanden en langs greppels) en moerassen (oud trilveen en veenmosrietland).

Verspreiding

Wereld: Europa, behalve in een groot deel van het Middellandse-Zeegebied. Ook in de Kaukasus.

Wilde lijsterbes - Sorbus aucuparia

Nederland: Zeer algemeen, maar zeldzamer in Zeeland en in het noordelijk zeekleigebied.
Rode lijst 2012. Thans niet bedreigd. Trend sinds 1950: stabiel of toegenomen. Algemeen. Oorspronkelijk inheems.


verspreidingsatlas.nl

Vlaanderen: Zeer algemeen, maar vrij zeldzaam in het kustgebied. Het meest in de Kempen.
Rode lijst. Thans niet bedreigd.

Wilde lijsterbes - Sorbus aucuparia

Wallonië: Algemeen.

Wetenswaardigheden

Men plantte de boom vroeger vaak bij het huis of de kerk om heksen op een afstand te houden en om dezelfde reden omringde men bronnen met Wilde lijsterbessen. De Lijsterbes wordt veel als straatboom in steden gebruikt, vooral vanwege zijn smalle vorm, waardoor hij weinig ruimte nodig heeft. Soms bereidt men uit de bessen een gelei die goed bij wild smaakt en veel vitamine C bevat. Vroeger maakte men er een drank uit die scheurbuik moest voorkomen. Van het buigzame, geelgrijze hout maakte men handgrepen voor gereedschap en men sneed er beeldjes uit.

Oude illustraties

Flora Batava, deel 4, Jan Kops (1822)

Afbeeldingen der artseny-gewassen met derzelver Nederduitsche en Latynsche beschryvingen. Deel 5 (1800)

Flora von Deutschland, Österreich und der Schweiz, Prof. Dr. Otto Wilhelm Thomé (1885 - 1905)

Bilder ur Nordens Flora, Carl Axel Magnus Lindman (1917-1926)

Flora Danica, Georg Christian Oeder e.a. (1761-1883)

© 2001-2017 K.M. Dijkstra