Wilde planten in Nederland en België

Nederlandse namen

A

B

C

D

E

F

G

H

I

J

K

L

M

N

O

P

R

S

T

U

V

W

Z

Wilde lijsterbes - Sorbus aucuparia

Andere namen

Frysk: Koetsebeibeam

English: Rowan

Français: Sorbier des oiseleurs

Deutsch: Eberesche

Verouderde of andere namen:

Classificatie

Klasse: Spermatopsida

Orde: Rosales

Familie: Rosaceae (Rozenfamilie)

Geslacht: Sorbus (Lijsterbes)

Soort: Sorbus aucuparia

Naamgeving (Etymologie): Sorbus komt van sobere (opslurpen). Aucuparia is afgeleid van het Latijnse woord aucupium (vogelvangst). De boom trekt vogels aan en vogelvangers gebruikten de bessen als lokaas bij de vangst van lijsterachtigen.

Beschrijving (Klik op een afbeelding om te vergroten).

Levensduur: Overblijvend.

Plantvorm: Struik of boom.

Winterknoppen: Fanerofyt.

Bloeimaanden: Mei en juni.

Afmeting: 3-20 meter.


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL

Wortels: Vanuit de horizontale hoofdwortels groeien veel dunne zijwortels loodrecht omlaag.


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL

     

Stam: De schors is glad en grijs met een paar horizontale lenticellen.


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL

Takken: Jonge takken zijn dicht zacht behaard. Ook de knoppen zijn behaard, maar niet kleverig.


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL

Bladeren: De verspreidstaande, langwerpige bladeren zijn geveerd met vijf tot zeventien tegenoverstaande deelblaadjes en een topblaadje. Aan beide zijden zijn ze tot aan de voet gezaagd en ze zijn iets grijsachtig door een dichte zachte beharing.


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL

Bloemen: Tweeslachtig. Rijkbloemige tuilen met witte, 0,8-1 cm grote bloemen. Elke bloem heeft vijf kroonbladen, vijf fijn behaarde kelkbladen en een stamper met twee tot vier stijlen. Het vruchtbeginsel is onderstandig en er zijn veel meeldraden.


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL

Vruchten: Een pitvrucht. De ronde, oranje tot vuurrode bessen worden 0,6-1 cm in doorsnee. De zaden zijn zeer kortlevend (korter dan één jaar). Tweezaadlobbig.


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL

Biotoop

Bodem: Zonnige tot licht beschaduwde plaatsen op droge tot soms vrij natte, meestal voedselarme tot matig voedselrijke, zure tot zwak zure grond met een matig tot slecht verterende strooisellaag (zand, leem en veen, zelden op klei of mergel).

Groeiplaatsen: Bossen (lichte loofbossen), bosranden, houtwallen, heggen, heide, zeeduinen, waterkanten (o.a. slootkanten, beekwanden en langs greppels) en moerassen (oud trilveen en veenmosrietland).

Verspreiding

Wereld: Europa, behalve in een groot deel van het Middellandse-Zeegebied. Ook in de Kaukasus.


gbif.org

Nederland: Zeer algemeen, maar zeldzamer in Zeeland en in het noordelijk zeekleigebied.
Rode lijst 2012. Thans niet bedreigd. Trend sinds 1950: stabiel of toegenomen. Algemeen. Oorspronkelijk inheems.


verspreidingsatlas.nl

Vlaanderen: Zeer algemeen, maar vrij zeldzaam in het kustgebied. Het meest in de Kempen.
Rode lijst. Thans niet bedreigd.


Wallonië: Algemeen.

Wetenswaardigheden

Men plantte de boom vroeger vaak bij het huis of de kerk om heksen op een afstand te houden en om dezelfde reden omringde men bronnen met Wilde lijsterbessen. De Lijsterbes wordt veel als straatboom in steden gebruikt, vooral vanwege zijn smalle vorm, waardoor hij weinig ruimte nodig heeft. Soms bereidt men uit de bessen een gelei die goed bij wild smaakt en veel vitamine C bevat. Vroeger maakte men er een drank uit die scheurbuik moest voorkomen. Van het buigzame, geelgrijze hout maakte men handgrepen voor gereedschap en men sneed er beeldjes uit.

Oude illustraties (Klik op een afbeelding om te vergroten).


Flora Batava, deel 4, Jan Kops (1822)


Flora Batava, deel 4, Jan Kops (1822)


Afbeeldingen der artseny-gewassen met derzelver Nederduitsche en Latynsche beschryvingen. Deel 5 (1800)


Afbeeldingen der artseny-gewassen met derzelver Nederduitsche en Latynsche beschryvingen. Deel 5 (1800)


Flora von Deutschland, Österreich und der Schweiz, Prof. Dr. Otto Wilhelm Thomé (1885-1905)


Bilder ur Nordens Flora, Carl Axel Magnus Lindman (1917-1926)


Flora Danica, Georg Christian Oeder e.a. (1761-1883)

 


© 2001-2018 K.M. Dijkstra