Wilde planten in Nederland en BelgiŽ

Winterlinde - Tilia cordata

Frysk: HertblÍdlinebeam

English: Small-leaved Lime

FranÁais: Tilleul ŗ petites feuilles

Deutsch: Winter-Linde

Synoniemen: Tilia ulmifolia, Tilia parvifolia, Kleinbladige linde

Familie: Malvaceae (Kaasjeskruidfamilie)

Naamgeving (Etymologie): Tilia is mogelijk afgeleid van het Griekse tilon of ptilon (vleugel). Cordata betekent hartvormig.

Kruising: De Hollandse linde (Tilia x vulgaris) is de kruising van de Zomerlinde en de Winterlinde en is vaak aangeplant, maar komt soms ook in het wild voor. De boom groeit op vochtige, matig voedselrijke grond in loofbossen.


© Adrie van Heerden - verspreidingsatlas.nl


© Adrie van Heerden - verspreidingsatlas.nl


© Adrie van Heerden - verspreidingsatlas.nl


JoJan -
CC BY-SA 3.0

Beschrijving (Klik op een afbeelding om te vergroten).

Levensduur: Overblijvend.

Plantvorm: Boom.

Winterknoppen: Fanerofyt.

Bloeimaanden: Juni en juli.

Afmeting: Tot 35 meter.


Klaas Dijkstra -
CC BY-NC-SA 3.0 NL


Haeferl -
CC BY-SA 3.0 at


Klaas Dijkstra -
CC BY-NC-SA 3.0 NL


Christian Pirkl -
CC BY-SA 4.0

Stam: De schors is grijs en glad, maar krijgt later smalle bruine scheurtjes.


Klaas Dijkstra -
CC BY-NC-SA 3.0 NL


Klaas Dijkstra -
CC BY-NC-SA 3.0 NL


Christian Pirkl -
CC BY-SA 3.0 at


Christian Pirkl -
CC BY-SA 3.0 at

Takken: De jonge taken zijn weinig of niet behaard. Jonge takken en knoppen zijn olijfgroen tot roodachtig. Winterlinde vormt een brede uitstaande kroon.


Klaas Dijkstra -
CC BY-NC-SA 3.0 NL


Klaas Dijkstra -
CC BY-NC-SA 3.0 NL


Klaas Dijkstra -
CC BY-NC-SA 3.0 NL


Stefan.lefnaer -
CC BY-SA 4.0

Bladeren: De bladeren zijn kleiner dan die van Zomerlinde. Ze zijn hartvormig, 3-7 cm breed en gezaagd. Aan de bovenkant zijn ze mat donkergroen en van onderen blauwgroen. In de hoeken (oksels) van de nerven zijn ze roodachtig of geelachtig behaard, maar verder zijn ze kaal (maar soms weinig behaard). De dwarsnerven zijn onopvallend. De bladsteel is kaal.


Klaas Dijkstra -
CC BY-NC-SA 3.0 NL


Klaas Dijkstra -
CC BY-NC-SA 3.0 NL


Klaas Dijkstra -
CC BY-NC-SA 3.0 NL


AnRo0002 -
CC0

Bloemen: Tweeslachtig. De bloemen groeien in bundels van vier tot vijftien. De bloeiwijze is min of meer scheef opgericht en hangt dus niet. De vijf kroonbladen zijn 4-8 mm lang, geel-wit en verspreiden een prettige geur.


kuleuven-kulak.be/bioweb


kuleuven-kulak.be/bioweb


AnRo0002 -
CC0


Ivo Kruusamšgi -
CC BY-SA 3.0

Vruchten: Een eenzadige dopvrucht of nootje. De gemakkelijk samendrukbare vruchten zijn rond, 5-6 mm en niet of nauwelijks geribd. De zaden zijn zeer kortlevend (korter dan ťťn jaar). Tweezaadlobbig.


Klaas Dijkstra -
CC BY-NC-SA 3.0 NL


Didier Descouens -
CC BY-SA 4.0


Marie Portas  - tela-botanica.org - CC BY-SA 2.0 FR


Digitale zadenatlas

Biotoop

Bodem: Zonnige tot licht beschaduwde plaatsen op vochtige, matig voedselrijke, vaak kalkhoudende, humeuze, lemige grond. Iets minder warmteminnend dan Zomerlinde.

Groeiplaatsen: Bossen (kalkrijke loofbossen, hellingbossen), hakhout en houtwallen langs beken.

Verspreiding

Wereld: Europa, behalve in de meest noordelijke en de zuidelijke delen. Ook in West-SiberiŽ en in de Kaukasus.

Hollandse linde

Nederland: Vrij zeldzaam.

Hollandse linde: Algemeen aangeplant.

Vlaanderen: Zeldzaam. Oorspronkelijke inheemse bomen zijn waarschijnlijk uiterst zeldzaam of verdwenen.


WalloniŽ: Vrij zeldzaam in het Maasgebied en de zuidelijke Ardennen. Elders zeldzaam tot zeer zeldzaam.

Toepassingen

Winterlinde werd ook vroeger veel langs wegen aangeplant. Volgens het volksgeloof was het een heilige boom, die de boeren tegen het kwaad beschermde. Al sedert de oude Grieken en Romeinen gebruikt men de linde als schaduwboom. Het zachte lindenhout, met zijn gelijkmatige structuur, is ideaal voor snij- en draaiwerk. In veel kerken en voorname huizen uit de 17e en 18e eeuw zijn hiervan voorbeelden te zien. Omdat het niet kromtrekt, wordt lindehout nog steeds gebruikt voor klankborden en toetsen van piano's en orgels en ook voor tekenborden. Vroeger werd de bast veel gebruikt voor de vervaardiging van opbindmateriaal voor planten. In Rusland, vlecht men er nog steeds Moscovische matten van. De gedroogde lindebloesem is een bekend huismiddeltje tegen verkoudheid en heeft een zweet bevorderende werking. Ook trekt men er wel thee van.

Oude illustraties (Klik op een afbeelding om te vergroten).


Flora Batava, deel 18, Jan Kops en F.W. van Eeden (1889)


Afbeeldingen der artseny-gewassen met derzelver Nederduitsche en Latynsche beschryvingen. Deel 4 (1800)


Tilia mas (Lindeboom manneken)
Cruijdeboek, deel 6, Rembert Dodoens. Van der boomen, haghen, ende alle houtachtighe gewassen, en van huerder vruchten, gummen ende sapen ondersceet, fatsoen, naem, natuere, cracht ende werkinghe (1554)


Deutschlands Flora in Abbildungen, Jacob Sturm und Johann Georg Sturm


Hollandse linde
Bilder ur Nordens Flora, Carl Axel Magnus Lindman (1917-1926)


Flora Danica, Georg Christian Oeder e.a. (1761-1883)


Kršuterbuch, Unsere Heilpflanzen in Wort und Bild, Friedrich Losch (1914)

 

© 2001-2020 K.M. Dijkstra