Wilde planten in Nederland en België

Nederlandse namen

A

B

C

D

E

F

G

H

I

J

K

L

M

N

O

P

R

S

T

U

V

W

Z

Witte waterlelie - Nymphaea alba

Andere namen

Frysk: Swanneblom

English: White Water Lily

Français: Nénuphar blanc

Deutsch: Weiße Seerose

Verouderde of andere namen:

Classificatie

Klasse: Spermatopsida

Orde: *

Familie: Nymphaeaceae (Waterleliefamilie)

Geslacht: Nymphaea (Waterlelie)

Soort: Nymphaea alba

* Het APG II-systeem (2003) erkent deze familie, maar plaatst deze niet in een orde, al wijst ze er wel op dat de naam Nymphaeales beschikbaar is voor een dergelijke orde. De familie wordt zelfs helemaal niet geplaatst behalve een toewijzing tot een van de basale afstammingslijnen in de clade Bedektzadigen (angiosperms). Bron: wikipedia.

Naamgeving (Etymologie): Nymphaea komt van het Griekse nymphe (waternimf). Alba betekent wit en candida helder wit.

Ondersoort: Noordelijke waterlelie (vroeger Kantige waterlelie) (Nymphaea alba subsp. candida of Nymphaea candida). Noordelijke waterlelie wordt tegenwoordig echter meestal beschouwd als een variëteit van de Witte waterlelie.


Noordelijke waterlelie
Rense Haveman - CC BY-NC-SA 3.0 NL


Noordelijke waterlelie
Rense Haveman - CC BY-NC-SA 3.0 NL


Noordelijke waterlelie
Rense Haveman - CC BY-NC-SA 3.0 NL


Noordelijke waterlelie
Rense Haveman - CC BY-NC-SA 3.0 NL

Beschrijving (Klik op een afbeelding om te vergroten).

Levensduur: Overblijvend.

Plantvorm: Kruid.

Winterknoppen: Hydrofyt.

Bloeimaanden: Mei, juni, juli, augustus en september.

Afmeting: 80-175 cm.


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL


Teun Spaans - CC BY-SA 3.0


Ekko - Public Domain


Xavier Caballé - CC BY-SA 2.5

Wortels: Dikke wortelstokken.

Stengels: De bladstelen en de bloemstelen zijn rond met vier wijde en een aantal nauwere luchtkanalen. De bladsteel kan soms wel 3 meter lang worden, afhankelijk van de diepte van het water.


Alter welt - GFDL


Alter welt - GFDL


Wolfgang Moroder - CC BY-SA 3.0


AnRo0002 - CC0

Bladeren: Witte waterlelie: Vaak zijn er alleen drijvende bladeren. Deze zijn 10-30 cm, in doorsnee, vrijwel rond, hebben een hartvormige voet en meestal een vrijwel gave rand. De bovenkant is glanzend donkergroen en de onderkant is lichtgroen of paars aangelopen. De zijnerven zijn aan de rand met elkaar verbonden en de hoofdnerven van de bladslippen van de drijvende bladeren zijn vrijwel recht. De drijvende bladeren zijn meer gegolfd dan die van Gele plomp.

Noordelijke waterlelie: Deze heeft elkaar rakende of overlappende voetslippen en de hoofdnerven van de bladslippen van de drijvende bladeren zijn gekromd.


Przykuta - CC BY-SA 3.0


Magnus Manske - CC BY-SA 3.0


Sfullenwider - GFDL


Luis Miguel Bugallo Sánchez - CC BY-SA 3.0

Bloemen: Tweeslachtig. Witte waterlelie: De drijvende of iets boven het water uitstekende bloemen verschijnen na de bladeren. Ze zijn 6-20 cm. De vijftien tot vijfentwintig kroonbladen zijn wit, zelden rood en met talrijke lichtgele meeldraden. De stempelschijf is vlak met vijf tot vijfentwintig groenachtig gele stempelstralen. De helmdraad van de middelste meeldraden is in het midden niet of nauwelijks breder dan de uiteinden. Er zijn vier groene kelkbladen. De bloembasis is op doorsnede bijna rond. De bloemen gaan stervormig open, zelden zijn ze half gesloten. Het halfonderstandig vruchtbeginsel is veelhokkig. De bloemen verspreiden een aangename geur.

Noordelijke waterlelie: De bloemen zijn iets kleiner dan die van Witte waterlelie (6-13 cm). Meestal zijn ze halfgesloten en altijd met de voet onder water. De knoppen zijn spits. Ze hebben vijftien tot achttien kroonbladen en diepgele meeldraden. De helmdraden van de binnenste meeldraden zijn langwerpig en zijn in het midden het breedst. De holle stempelschijf heeft zes tot veertien stralen, is roodachtig en smaller dan het vruchtbeginsel. De bloembasis is op doorsnede bijna vierkant. De bloembladen zijn korter dan de kelkbladen.


© Joop Verburg - verspreidingsatlas.nl


kuleuven-kulak.be


Anton Ardyanto - CC BY-SA 4.0


MOs810 - CC BY-SA 4.0

Vruchten: Een sponzige doosvrucht (een groene bolvormige of flesvormige besachtige vrucht met veel zaden.). De zaden zijn zeer kortlevend (korter dan één jaar). Tweezaadlobbig.

Noordelijke waterlelie: De zaden van de Noordelijke waterlelie zijn langer dan die van de Witte Waterlelie en minder talrijk (hoogstens driehonderd tot vierhonderd). Vaak zijn er bij de Noordelijke waterlelie maar weinig goed kiemende zaden.


Nymphaea candida
Jan Eckstein - CC BY-SA 3.0


Krzysztof Ziarnek - GFDL


dzn.eldoc.ub.rug.nl

 

Biotoop

Bodem: Witte waterlelie: Zonnige plaatsen in niet te ondiep tot vrij diep, stilstaand, zelden zwak stromend, helder, matig voedselarm tot voedselrijk, zwak zuur water met een modderbodem. Zwak zoutverdragend (vrijwel alle grondsoorten behalve zeeklei).

Noordelijke waterlelie: Zonnige plaatsen in matig voedselarrm tot matig voedselrijk, neutraal tot zwak zuur, stilstaand of zwak stromend water, zonder dikke modderlaag.

Groeiplaatsen: Witte waterlelie: Water (meren, vijvers, kanalen, diepe sloten, langzaam stromende beken en rivieren, heidevennen, luwe hoeken van grote plassen, kleine plassen, petgaten, oude rivierarmen en zand- en leemwinningsplassen).

Noordelijke waterlelie: Meren, vijvers, langzaam stromende rivieren, afgesneden rivierarmen, veensloten en vaarten.

Verspreiding

Wereld: Witte waterlelie: In bijna heel Europa en op enkele verspreide plaatsen in Zuidwest-Azië en Noordwest-Afrika.
Noordelijke waterlelie: Van Midden-Siberië tot in Noord- en Midden-Europa. Zuidwestelijk tot in België.


gbif.org
Witte waterlelie


gbif.org

Noordelijke waterlelie

Nederland: Vrij algemeen in laagveengebieden, in het rivierengebied en in het noordoosten. Eders vrij zeldzaam en zeer zeldzaam in Zuid-Limburg.
Rode lijst 2012. Thans niet bedreigd. Trend sinds 1950: stabiel of toegenomen. Algemeen. Oorspronkelijk inheems.
Noordelijke waterlelie: Zeldzaam tot zeer zeldzaam in het noordoosten en in een klein gebied in Midden-Nederland.

Witte waterlelie

verspreidingsatlas.nl

Noordelijke waterlelie

verspreidingsatlas.nl

Vlaanderen: Witte waterlelie: Vrij algemeen in de Kempen. Elders zeldzaam. Zeer zeldzaam of ontbrekend in de Leemstreek en het kustgebied.
Rode lijst. Thans niet bedreigd.
Noordelijke waterlelie: Zeer zeldzaam in de Kempen.


Wallonië: Zeldzaam tot zeer zeldzaam.
Rode lijst. Ernstig bedreigd.
Beschermd.

Wetenswaardigheden

Witte waterlelie werd dikwijls met watergeesten of geesten van verdronkenen in verband gebracht. De witte kleur was een symbool voor volledige reinheid. Mensen die minder kuis waren werd aangeraden het zaad en de wortelstok te eten. Later bleek deze juist een stimulerende werking te hebben en de plant heeft ook een gunstige werking op hart en nieren. Vroeger werden de planten vaak medicinaal toegepast. In sommige landen worden ze gebruikt als voedingsgewas, vroeger ook in onze streken.

Oude illustraties (Klik op een afbeelding om te vergroten).


Flora Batava, deel 7, Jan Kops en Herman Christiaan van Hall (1836)


Flora Batava, deel 7, Jan Kops en Herman Christiaan van Hall (1836)


Afbeeldingen der artseny-gewassen met derzelver Nederduitsche en Latynsche beschryvingen. Deel 1 (1796)


Afbeeldingen der artseny-gewassen met derzelver Nederduitsche en Latynsche beschryvingen. Deel 1 (1796)


Deutschlands Flora in Abbildungen, Jacob Sturm und Johann Georg Sturm (1796)


Flora von Deutschland, Österreich und der Schweiz, Prof. Dr. Otto Wilhelm Thomé (1885-1905)


Flora Danica, Georg Christian Oeder e.a. (1761-1883)


Flora Danica, Georg Christian Oeder e.a. (1761-1883)


Noordelijke waterlelie
Bilder ur Nordens Flora, Carl Axel Magnus Lindman (1917-1926)

     

© 2001-2018 K.M. Dijkstra