Wilde planten in Nederland en België

Nederlandse namen

A

B

C

D

E

F

G

H

I

J

K

L

M

N

O

P

R

S

T

U

V

W

Z

Wrangwortel - Helleborus viridis

Andere namen

Frysk: Wrangwoartel

English: Green Hellebore

Français: Hellébore vert

Deutsch: Grüne Nieswurz

Verouderde of andere namen: Helleborus viridis subsp. occidentalis

Classificatie

Klasse: Spermatopsida

Orde: Ranunculales

Familie: Ranunculaceae (Ranonkelfamilie)

Geslacht: Helleborus (Nieskruid)

Soort: Helleborus viridis

Naamgeving (Etymologie): Helleborus komt van helein (vermoorden of indringen) en bora (voedsel), de plant kan als spijsuitdrijver of purgeermiddel dienen. Volgens anderen is het afgeleid van het Griekse heile (zomerwarmte) en boros (eten). Viridis betekent groen.

Beschrijving (Klik op een afbeelding om te vergroten).

Levensduur: Overblijvend.

Plantvorm: Kruid.

Winterknoppen: Hemikryptofyt.

Bloeimaanden: Januari, februari, maart en april.

Afmeting: 20-40 cm.

Wortels: De kruipende wortelstok is sterk vertakt.


http://herbariaunited.org


http://herbariaunited.org


http://herbariaunited.org


http://herbariaunited.org

Stengels: De stengels kunnen enkelvoudig of vertakt zijn. Dikke bloeistengels. De plant groeit vaak in grote groepen.

Bladeren: Meestal zijn er twee wortelbladeren. Deze zijn lang gesteeld, donkergroen, ingesneden, diep getand, met aan de onderkant kaal iets uitspringende nerven, waaiervormig en handvormig gedeeld met zeven tot elf of soms dertien breed lancetvormige slippen. Aan de bloeistengels groeien enkele kleinere, zittende, handvormig gedeelde bladeren met een brede bladschede.

Bloemen: Tweeslachtig. De groengele, knikkende bloemen groeien met één tot vier bij elkaar. Ze zijn 3-5 cm en schotelvormig. Ze hebben vijf eivormige kelkbladen, die na de bloei uitstaan en vijf veel kortere kroonbladen. De kroon is buis-trechtervormig met een tweelippige zoom. De stampers zijn aan de voet vergroeid met lange stijlen.

Vruchten: Een doosvrucht. De drie kokervruchten zijn ongeveer even lang als breed. Ze bevatten echter zelden of nooit vruchten. De zaden zijn zeer kortlevend (korter dan één jaar). Tweezaadlobbig.


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL


Andrea Moro - CC BY-SA 4.0


dzn.eldoc.ub.rug.nl

 

Biotoop

Bodem: Licht beschaduwde plaatsen op vochtige, voedselarme tot matig voedselrijke, stikstofrijke, kalkrijke, lemige grond. Groeiend in dikke humuspaketten (vooral op klei en leem, maar ook wel op mergel).

Groeiplaatsen: Bossen (loofbossen, hellingbossen, bij buitenplaatsen en op overslaggronden), houtwallen, struwelen, gebergten, dijken (grazige en kleiige plaatsen en bij vruchtbomen), bij bronnen en bij boerderijen.

Verspreiding

Wereld: Gebergteplant uit Midden- en West-Europa. Noordelijk tot in Nederland, oostelijk tot in Oostenrijk en zuidelijk tot Noord-Italië en Noord-Spanje en Noord-Portugal.


gbif.org

Nederland: Zeer zeldzaam in het westelijke deel van het rivierengebied en in Zuid-Limburg.
Rode lijst 2012. Bedreigd. Trend sinds 1950: sterk afgenomen. Zeer zeldzaam. Oorspronkelijk inheems.


verspreidingsatlas.nl

Vlaanderen: Zeer zeldzaam. Het meest in de Leemstreek en in de Maasvallei.
Rode lijst. Zeer zeldzaam.


Wallonië: Plaatselijk vrij algemeen in Lotharingen en in het Maasgebied. Zeer zeldzaam in Brabant.
Rode lijst. Bedreigd.

Toepassingen

Wrangwortel is een oud huismiddel tegen wrang, een ziekte van droogstaande koeien. Het heeft ernstige verdroging van de huid tot gevolg en kan de dood van de koe veroorzaken. Men probeert de ontsteking door een andere ontsteking te laten verdringen: met een priem wordt in de huid van de koe een gangetje gemaakt, waarin een stuk van de giftige wortelstok wordt gestoken. Stukken wortelstok van deze veeartsenijplant worden in augustus geoogst en gedroogd bewaard.

Oude illustraties (Klik op een afbeelding om te vergroten).


Flora Batava, deel 10, Jan Kops en Johannes Everhardus van der Trappen (1849)


Flora Batava, deel 10, Jan Kops en Johannes Everhardus van der Trappen (1849)

© 2001-2018 K.M. Dijkstra