Wilde planten in Nederland en België

Nederlandse namen

A

B

C

D

E

F

G

H

I

J

K

L

M

N

O

P

R

S

T

U

V

W

Z

Zeepkruid - Saponaria officinalis

Andere namen

Frysk: Sjippekrûd

English: Soapwort

Français: Saponaire

Deutsch: Echtes Seifenkraut

Verouderde of andere namen:

Classificatie

Klasse: Spermatopsida

Orde: Caryophyllales

Familie: Caryophyllaceae (Anjerfamilie)

Geslacht: Saponaria (Zeepkruid)

Soort: Saponaria officinalis

Naamgeving (Etymologie): Saponaria is afgeleid van het Latijnse sapo of het Griekse sapon (zeep) en het achtervoegsel arius (achtig). Officinalis betekent geneeskrachtig of uit de apotheken.

Beschrijving (Klik op een afbeelding om te vergroten).

Levensduur: Overblijvend.

Plantvorm: Kruid.

Winterknoppen: Hemikryptofyt.

Bloeimaanden: Juli, augustus en september.

Afmeting: 40 tot 70 cm.


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL

Wortels: Kruipende wortelstokken met ondergrondse uitlopers.


Krzysztof Ziarnek - CC BY-SA 3.0


herbariaunited.org


hasbrouck.asu.edu - CC BY-NC 3.0


plantdata.bio.cmich.edu - CC BY-NC 3.0

Stengels: De rechtopstaande stengels zijn kaal en iets ruw. De planten groeien in groepen.


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL

Bladeren: De tegenoverstaande, eironde tot langwerpige bladeren hebben een spitse top. Ze zijn 5-10 cm lang en met drie of vijf uitspringende nerven. De bladrand is gaaf. De onderste bladeren zijn gesteeld. Er zijn geen steunblaadjes.


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL

Bloemen: Tweeslachtig. Dichte, vertakte bloeiwijzen met roze of soms witte, dicht bij elkaar aan de top van de stengel groeiende, 2½-4 cm grote bloemen. De vijf kroonbladen zijn niet of zwak ingesneden en met twee keelschubben en twee stijlen. De 2 cm lange kelk (met vijf kelktanden) is buisvormig, kaal, groen of roodachtig en met vijftien tot vijfentwintig nerven. Ze hebben een bovenstandig vruchtbeginsel met twee stijlen en vijf meeldraden. De bloemen verspreiden een zoete geur.


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL

Vruchten: Een doosvrucht. Tweezaadlobbig.


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL

Biotoop

Bodem: Zonnige, vrij open plaatsen op droge tot vochtige, matig voedselrijke, vaak kalkrijke, omgewerkte grond (zand, maar ook op zavel en mergel).

Groeiplaatsen: Langs spoorwegen (spoorbermen), grasland, bermen, dijken (o.a. op aanspoelselgordels aan de dijkvoet), rivierduinen (open plekken in rivierduinbosjes), heggen, waterkanten, ruigten (kalkrijke ruigten), braakliggende grond, opgespoten grond, industrieterreinen, in het winterbed van de grote rivieren op 's winters overspoelde en 's zomers uitdrogende zandruggen, ruderale plaatsen en zeeduinen (langs omgewerkte duinwegen).

Verspreiding

Wereld: Oorspronkelijk uit de zuidelijke helft van Europa. Ingeburgerd in Noord-Amerika en op een paar plaatsen op het zuidelijk halfrond.


gbif.org

Nederland: Plaatselijk vrij algemeen. Het meest in het rivierengebied en in de Hollandse en Zeeuwse duinen.
Rode lijst 2012. Thans niet bedreigd. Trend sinds 1950: stabiel of toegenomen. Algemeen. Al voor 1500 ingevoerd (archeofyt).


Verspreidingsatlas.nl

Vlaanderen: Algemeen in het kustgebied en de Maasvallei. Elders zeldzamer.
Rode lijst. Thans niet bedreigd.

Wallonië: Plaatselijk vrij algemeen in de rivierdalen van de Samber en de Maas.

Wetenswaardigheden
De naam Saponaria (Zeepkruid) slaat op het vroegere gebruik van de wortelstokken. De hele plant, maar vooral de wortelstok, bevat saponine, dat net als zeep met water schuim geeft. Tegenwoordig wordt toiletzeep wel met het aroma van Zeepkruidbloemen geparfumeerd. Planten met gevulde bloemen worden als sierplant gekweekt.

Oude illustraties (Klik op een afbeelding om te vergroten).


Flora Batava, deel 10, Jan Kops en Johannes Everhardus van der Trappen (1849)


Flora Batava, deel 10, Jan Kops en Johannes Everhardus van der Trappen (1849)


Afbeeldingen der artseny-gewassen met derzelver Nederduitsche en Latynsche beschryvingen. Deel 2 (1796)


Afbeeldingen der artseny-gewassen met derzelver Nederduitsche en Latynsche beschryvingen. Deel 2 (1796)


Deutschlands Flora in Abbildungen, Jacob Sturm und Johann Georg Sturm


Flora Danica, Georg Christian Oeder e.a. (1761-1883)

   

© 2001-2018 K.M. Dijkstra