Wilde planten in Nederland en België

Nederlandse namen

A

B

C

D

E

F

G

H

I

J

K

L

M

N

O

P

R

S

T

U

V

W

Z

Zwarte bes - Ribes nigrum

Andere namen

Frysk: Swarte bei

English: Black Currant

Français: Cassis

Deutsch: Schwarze Johannisbeere

Verouderde of andere namen:

Classificatie

Klasse: Spermatopsida

Orde: Saxifragales

Familie: Grossulariaceae (Ribesfamilie)

Geslacht: Ribes

Soort: Ribes nigrum

Naamgeving (Etymologie): Ribes is mogelijk door verwarring aan zijn naam gekomen. Ribas is de naam van een soort rabarber uit Libanon, Rheum Ribas, die door de Arabieren al heel vroeg als geneeskrachtig en laxerend kruid werd gekweekt. Toen de Arabieren in het door hen veroverde Spanje geen ribas aantroffen droegen ze de naam over op de ook zuur smakende aalbes waaruit eerst ribos en tenslotte ribes ontstond. Door anderen wordt de naam echter als een verlatijnste vorm van Riebs beschouwd, een oud Duits woord voor de ribes. Nigrum betekent zwart.

Beschrijving (Klik op een afbeelding om te vergroten).

Levensduur: Overblijvend.

Plantvorm: Struik.

Winterknoppen: Fanerofyt.

Bloeimaanden: April en mei.

Afmeting: 60 cm tot 2 meter.


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL

Takken: Meestal weinig vertakt en zonder doornen.


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL

Bladeren: Aan de onderkant zie je kleine bruinachtige tot gele klieren. De bladeren zijn drie- tot meestal vijflobbig en verspreiden een sterke geur. De schutbladen  zijn spits. De knopschubben vallen vroeg af en eveneens met gele klieren.


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL

Bloemen: Tweeslachtig. Lange hangende trossen met, roodachtige of bruinachtig groene, klokvormige, 7-8 mm grote bloemen. De behaarde kelk is teruggebogen en met gele klieren.


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL


H. Zell - CC BY-SA 3.0

Vruchten: Een bes. De eetbare, zoete, 1,2-1,5 cm grote bessen zijn glanzend zwart. Tweezaadlobbig.


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL

Biotoop

Bodem: Zonnige tot beschaduwde plaatsen op natte, matig voedselrijke tot meestal voedselrijke, matig stikstofrijke grond (laagveen, lemig, kleiig en zand).

Groeiplaatsen: Bossen (moerasbossen, beekdal- en rivierdalbossen en loofbossen in laagveengebieden), houtwallen, waterkanten (beekoevers en brongebieden), zeeduinen (binnenduinen) en soms in knotwilgen.

Verspreiding

Wereld: Koel-gematigde streken in Europa en Azië. Ingeburgerd in Noord-Amerika en Nieuw-Zeeland.


gbif.org

Nederland: Plaatselijk vrij algemeen in laagveengebieden, in beek- en rivierdalen en in de binnenduinen.
Rode lijst 2012. Thans niet bedreigd. Trend sinds 1950: stabiel of toegenomen. Algemeen. Oorspronkelijk inheems.

Vlaanderen: Vrij algemeen in de Kempen, de Leemstreek, de Zand- en Zandleemstreek en aan de binnenduinrand. Elders zeldzaam.
Rode lijst. Thans niet bedreigd.


Wallonië: Vrij zeldzaam tot zeldzaam in Brabant en het Maasgebied. Elders zeldzaam tot zeer zeldzaam.

Toepassingen

Voor het kweken van deze bessenstruik is minder natte grond nodig. Zwarte bessen worden gebruikt voor het maken van sap en jam en als medicijn tegen verkoudheid, keelpijn en vermoeidheid.

Oude illustraties (Klik op een afbeelding om te vergroten).


Flora Batava, deel 12, Jan Kops, P. M. E. Gevers Deijnoot en F. A. Hartsen (1865)


Afbeeldingen der artseny-gewassen met derzelver Nederduitsche en Latynsche beschryvingen, deel 4, Johann Carl Krauss (1800)


Cruijdeboek, deel 6, Rembert Dodoens. Van der boomen, haghen, ende alle houtachtighe gewassen, en van huerder vruchten, gummen ende sapen ondersceet, fatsoen, naem, natuere, cracht ende werkinghe (1554)


Afbeeldingen der fraaiste, meest uitheemsche boomen en heesters, deel 40, J.C. Krauss (1840)


Illustrations of the British Flora, Walter Hood Fitch (1924)


Kräuterbuch, Unsere Heilpflanzen in Wort und Bild, Friedrich Losch (1914)


Vollständige Beschreibung und Abbildung der Sämmtlichen Holzarten, F.L. Krebs (1826)


Histoire universelle du rè gne vé gé tal, deel 10, P.J. Buchoz (1775-1778)


Medical Botany, deel 4, W. Woodville, W.J. Hooker, G. Spratt (1794)


Traité des arbrisseaux et des arbustes cultivés en France, J.H. Jaume Saint-Hilaire (1825)


Flora Danica, Georg Christian Oeder e.a. (1761-1883)


Bilder ur Nordens Flora, deel 2, Carl Axel Magnus Lindman (1922-1926)


Hortus Eystettensis, deel 1, Bessler, Basilius (1620)


English Botany, or Coloured Figures of British Plants, deel 4, J.E. Sowerby (1865)


Svensk botanik, deel 3, J.W. Palmstruch e.a. (1807)


Plantarum indigenarum et exoticarum Icones ad vivum coloratae, deel 1 (1788)


Etudes de fleurs et de fruits, Henriette Antoinette Vincent (geboren Rideau du Sal) (1820)


British entomology, deel 6, J. Curtis (1823-1840)


Flora regni borussici, deel 12, A.G. Dietrich (1844)


Monographie ou histoire naturelle du genre Groseillier, C.A. Thory (1829)

© 2001-2018 K.M. Dijkstra